غرض خويش حاصل گردانم . ايرا گفت :
بيت
كسى ستاند حكيمِ فرزانه * داروى صرع را ز ديوانه
ايراد تو مطبوع است و ايداب تو مصنوع ، امّا طبعى كه به اعتدا اعتياد نمود و مزاجى كه به ضيم الف يافت ، به شجون و مجون تو التفات ننمايد و به تزويق زبان و ترويق بيان تو مغرور نشود . همچنانكه گوهر شبافروز كه لمعان آن از آنكه او را ذاتى است ، از هبوب باد انطفا نپذيرد ، زيرا كه عادت راهى است كه به امتداد مدّت نفس آن نقش را قبول كرده است ، تصريف از آن به كلف بسيار و صعوبت فراوان ميسّر گردد .
و عادت همچون فرزند بد است مرد را كه از تربيت او مودّت او مترسّخ شده باشد كه اگرچه به انواع عيوب و اصناف مخازى ملوّث بود ، عقدهء اشفاق او واهى نشود تا آنگه كه از تضاعيف خزى و تباريح عيوب [
a
243 ] ممقوت جهانيان و مبغوض عالميان گردد و به عاقبت در ورطهء خذلان و هاويهء خسران افتد و در آن هلاك شود . همچون چراغى كه از هبوب باد شعلهء او به هر جانب مىگردد و عاقبت رهين خمود و قرين همود شود .
عقاب پادشاهى است كه از سماجت تربيت يافته است و در ايذا و بذا بزرگ شده ، ترسم كه دمدمهء تو در او مؤثّر نشود و مطارف معارف تو در مواسم مناسم او رواج نپذيرد ؛ و باشد كه چون به حضرت او استسعاد نمايى ، مجال مقال تو مسدود گرداند ، و ترا پرواى تقوّل و امكان تلفّظ ندهد ، چنان كه راسو با زاغ كرد .
آزادچهر گفت : صنايع آراى تو مشكور است و سواطع بدايع تو مستضئ ، اگر اين حكايت بازگويى ، فوايد آن ودايع قرايح گردد و نور افادت آن مصباح اشباح شود .