مراد او به اسعاف پيوندد ، به شقوت آخرت گرفتار شود ؛ و بىشك در ميان آن بينالعزلين اغمار استيلا و اشرار استعلا ياوند . مسالك ممالك مهالك شود و صفو مشارع معصومان كدرت پذيرد و اصحاب خيرات و ارباب مبرّات به ورطهء استخفاف و مورط استهوا گرفتار آيند . و اگر چنان كه شكسته شود و در آن معركه از قتل امان يابد ، از روى ضرورت بعضى از خزاين خويش به لشكر دهد ، و بعضى در ضبط دشمنان آيد ، و چون به عدم مكنت معروف شد ، هرچند كه در بذل و سماحت سعى زيادت گرداند ، خلايق از ارفاق و حسنات او مأيوستر باشند ؛ از آنكه خزانه وقار پادشاه و استظهار لشكر است .
چه از پادشاه محتشم سخن مزوّر به قبول مقرون باشد و خداع او به ايقان موصول . و هر پادشاه كه به تراكم اموال و تضاعف خزاين مشهور شد ، اگر كسى را به وعدهء خوب مخصوص گرداند و به مزيد ثروت نويد دهد ، آن مواعد مزخرف را به اسعاف مقرون دانند و از اخفاق و تمويه محروس . هرچند كه به خديعت ملوّث و به فريب ملطّخ باشد آن مخدوع تقلّد منّت و تكفّل منن را ميان بندد .
اگرچه از آن موسر ايادى صادر نشود و انعام ترشّح نيابد طمع ارفاق منقطع و مجال يأس مسدود نگردد ؛ و شهريار درويش اگر تملّق نمايد ، به خرق منسوب شود ؛ و اگر سماحت كند ، تبذير دانند ، و اگر از اسدا و اجدا تقاعد نمايد ، [
b
193 ] به بخل معروف گردد و احسان او به محمدت نرسد و اصطناع او صورت شكر نبيند .
و عقلا گفتهاند كه : فقر پيرى جوانان است و علّت تندرستان . و مقلّ در محافل پيش افاضل و اماثل مستخف باشد ، و رقم نسيان اقارب و اجانب بر حقوق ولاى او كشند و موادّ مودّت دوستان از آن انصرام پذيرد .
شعر
ذرينى للغنى أسعى فإنّى * رأيت النّاس شرّهم الفقير
و عقلاى پارس گفتهاند : صعبترين عذاب فقر است ، از آنكه اگر ظهور