خداى متعال در برابر مالكيّت ( اعتبارى ) آدمى خبر مىدهد ، و از اراده و فعل خدا و نقش اساسى آن دو ؛ نيز از كار سپاهيان گماشتهء خدا - كه جز خود خدا كسى از چند و چون آنها آگاه نيست - در تكوين چيزها سخن مىگويد ، و اينكه اصل در اين مرحله همان فعل بزرگ و فراگير الهى است نه كار محدود و كوچك و ناقص آدمى . و از اينجا انسان مىفهمد كه آنچه در دست او است ، و آنچه كسب مىكند و نگاه مىدارد ( حتّى نيروهاى بدنى و فكرى او ، كه بوسيلهء آنها به گرد آوردن مال و به كار - گرفتن موهبتهاى الهى مىپردازد ، و هوايى كه در آن دم مىزند و . . . ) ، همه از فرآورده هاى مزرعهء گستردهء وجود است ، و توليدات كارخانهء بزرگ هستى ، و ثمرهء تلاش سپاهيان نامتناهى - پيدا و ناپيداى - خدا ؛ و از اين رو است كه مىنگريم رشد دهندهء نخستين و معلَّم بزرگ ، يعنى - پيامبر بزرگوار اسلام « ص » مىفرمايد :
« أكرموا الخبز ، فإنّه قد عمل فيه ما بين العرش إلى الأرض و ما فيها من كثير من خلقه « 1 »
- ( 1 ) نان را گرامى داريد ، كه براى فراهم آمدن آن هر چه ميان عرش و زمين است و گروه كثيرى از آفريدگان خدا به كار برخاستهاند » . و با اين بيان آموزندهء استوار به ما مىآموزد كه فلسفهء احترام گزاشتن به نان ، اداى حقّ سپاهيان فعّال خداى متعال در جهان - از عرش تا زمين - است ، و اينكه آن كس كه نان را بر سفره هاى آدميان مىگذارد دست خدا است و دست سپاهيان او .
و چون با نگاهى ژرف و بينشگرا ، در آيات مربوط به فعل خدا و سپاهيان او نظر كنيم ، خواهيم ديد كه هدف اساسى اين فعل هماره و حكيمانه ، بهره مند شدن همهء افراد آدمى ، بلكه نيز جانوران ، از اين نعمتها و مواهب شمرده شده است ، به صورتى فراگير ، كه به بعضى از افراد يا قشرها يا ملَّتها اختصاصى ندارد . آرى ، نيروهاى الهى و سپاهيان فعّال تكوينى ، با اين هدف فراگير و عام ، پيوسته به عمل حكيمانهء خود اشتغال دارند ، و اين كارهاى بزرگ و دقيق و در هم رسته و هماهنگ را انجام مىدهند . بدين گونه از اين آيات و احاديث دو نتيجه به دست
هامش
« 1 » « كافى » 6 / 302 .