مىآيد :
1 - هر چه در جهان از نعمتها و مواهب وجود دارد ، براى آن آفريده شده است كه وسيلهء بهره بردارى و سود رسانى باشد ، نه اينكه آنها را احتكار كنند ، يا گروهى براى خود ذخيره سازند ، چنان كه قرآن كريم به - صراحت مىفرمايد : * ( وَجَعَلْنا فِيها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنابٍ وَفَجَّرْنا فِيها مِنَ الْعُيُونِ ، لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِه ) * « 1 » . . . - ( 1 ) در زمين باغهايى از درختان خرما و انگور آفريديم ، و چشمه هايى بيرون آورديم ، تا از ثمر آن بخوريد . . . » . پس هدف مورد نظر از آفريدن باغستانهاى خرما و انگور و روان كردن چشمه ها و نهرها ، آن است كه مردمان همه از حاصل آنها بهره مند گردند .
2 - هر چه نعمت و موهبت در عالم وجود دارد ، براى عموم افراد بشر است نه براى بعضى ؛ به همين جهت قرآن كريم مىفرمايد : * ( « لِيَأْكُلُوا ) * ( 2 ) براى اينكه بخورند » ، نه اينكه « ليأكل بعضهم ، أو أغنياؤهم ، أو ذوو القدرة منهم - برخى بخورند ، يا توانگران ، يا قدرتمندان بخورند » ، و نه براى اينكه بعضى اموال را جمع كنند ، يا در زمين به تباهى بپردازند ، يا به اسراف و اتراف مشغول شوند ، يا مال فقط براى دست به دست گشتن ميان ثروتمندان و وابستگان به ايشان باشد ، در صورتى كه اكثريّت عظيم مردم از سيرى خبر نداشته باشند ، و هرگز طمع به دست آوردن نعمت نكنند ، و اميد آنكه از مسكن و بهداشت و آموزش و پرورش برخوردار شوند در سر نپرورند .
آرى ، انسان در راه كسب مال و توليد ، عملى انجام مىدهد * ( ( وَما عَمِلَتْه أَيْدِيهِمْ ) * - ( 3 ) و آنچه دستهاى ايشان انجام داده است ) ، ليكن در اين عمل نيز امورى مورد ملاحظه است :
( 1 ) - در مقايسه با عمل نيروهاى الهى ، چيزى محسوب نمىشود ؛ و به همين جهت بعضى از مفسران گفتهاند كه « ما » در اين آيه « ماى نافيه » است ، چون كه عمل آدمى و آنچه او به دست خود انجام مىدهد ، چيز
هامش
« 1 » « سورهء يس » ( 36 ) : 34 - 35 .