ادركت بالحزم و الكتمان ما عجزت * عنه ملوك بنى مروان اذ حشدوا
ما زلت اسعى عليهم فى ديارهم * و القوم فى ملكهم بالشام قد رقدوا * 13
عاقبت بو مسلم كه به لطايف اهتمام و حسن اشفاق و معاضدت ايشان را از حضيض فاقت به بذل المجهود طاقت به اوج خلافت رسانيد ، هم ايشان عهدنامهء « المؤمنون عند شروطهم » * 14 به آب بىمبالاتى بشستند و خرمن وفا را به باد جفا برداشتند و حقوق اكيد او را آتش در زدند « 1 » و آن بيچاره را بر خاك خسار و خوارى انداختند « و جازوه جزاء سنّمار » * 15 « و يا للّه من اخفار تلك الذمام » « 2 » * 16 .
بر پى ذكر بو مسلم ابتدا به عضد الدوله كرده شد به موجب آنكه از ملوك ماضى او به فنون شهامت و صرامت « 3 » مذكور ، و به ضروب كفايت و رزانت مشهور است و با اين شوكت و عدّت پادشاهى در انواع علوم نظما و نثرا عديم المثل عهد خويش و مبناى دولتش اوّل صقع « 4 » فارس بود و پس دولت روز افزون ، او را به مدارج و معارج مملكت برآورد تا پادشاهى دو سه اقليم او را مسلّم گشت و سايهبان همّت بلند او به سايهء سدره سردرنمىآورد و صورت اقبال را عضد بود و دست مناصب و مراتب را معاضد و ساعد مساعد ، شخص معالى را پشت و پناه ، خاندان معدلت را چشم و چراغ ، و دودمان مملكت را سر و سرور و در تملّك و استعلا و تغلّب و استيلا بر اقران عهد خويش رجحان يافته و ما اطيب و احمد ما قال ابو الطيب احمد فيه : ( شعر )
و قد رأيت الملوك قاطبة * و سرت حتى رأيت مولاها
ابا شجاع بفارس عضد ال * دّولة فنّا خسرو شهنشاها * 17
و از جمله اشعار عضد الدولة ديوانى يافتم در فارس قريب پنج هزار بيت جملهء معانى غريب كه « يساوى كلّ بيت من ذلك الشعر بيتا من التبر » * 18 هر پريچهره معنى بكر كه از پس تتق الفاظ به كرشمه روى مىنمود اهل فضل آن را به جان مشترى مىشدند و اين دو بيت شاهدى عدل « 5 » اين دعوى را بشايد : ( شعر )
ايا قمرا تبسّم عن اقاح * و يا غصنا تثنّى فى الرّياح
جبينك و المقلّد و الثّنايا * صباح فى صباح فى صباح * 19
قابوس بن وشمگير از كبار ملوك ديالم بود و مدتى بىپايان مالك معظّم خطّهء خراسان ، چنان كه شهاب صولتش ديو فتنه را سوخته بود و به فضيلت رأى و
هامش
( 1 ) . متن : در زند .
( 2 ) . متن : الذمار .
( 3 ) . صرامت : دلاورى و چالاكى و بريدن . ( آنندراج )
( 4 ) . صقع ( به ضمّ ) : ناحيه ، كرانه و گوشهء زمين . ( منتهى الارب )
( 5 ) . شاهدى عدل : دو گواه عادل .