حكايت بر مزاج مستمع گوى * اگر خواهى كه دارد با تو ميلى
( . . . هر آن عاقل كه مجنون نشيند * نگويد جز حديث روى ليلى . )
سعدى . نظير :
دوستخواهى كه تا بماند دوست * آن سخنگو كه طبع و عادت اوست .
سنائى .
حكايت ماستبندان شيراز است . مثل را در جائى ديدهام و معنى آن را نميدانم .
حكم المنة فى البريه جار * ( . . . ما هذه الدنيا بدار قرار
و مكلف الايام ضد طباعها * متطلب فى الماء جذوة نار
. . . * . . .
يا كوكبا ما كان اقصر عمره * و كذا تكون كواكب الاسحار . )
رجوع به : از مرگ خود چاره نيست . . . ، شود .
حكم بچه از حكم شاه روانتر است . بيشتر كودكان چون چيزى را خواهند با گريه و زارى در حصول آن ابرام كنند . نظير : اظلم من صبى .
حكم بچه روان است . رجوع به : مثل قبل شود .
حكم بر غالب است ( يا ) حكم غالب راست . تمثل :
تو ستورى هم كه نفست غالب است * حكم غالب را بود اى خودپرست .
مولوى .
ليك چون اغلب بدند و ناپسند * بر همه مى را محرم كردهاند
حكم غالب راست چون غالب بدند * تيغ را از دست رهزن بستدند .
مولوى .
رجوع به : از يك پرستو . . . ، شود .
حكمت بلقمان آموختن غلط است . نظير : كلمة امها البضاع .
حكم حاكم مرگ مفاجات .
حكم زن روان است . نظير : يغلبن الكرام و يغلبهن اللئام . رجوع به : انهن يغلبن . . . ، و رجوع به : اگر پارسا باشد . . . ، شود .
حكم سدوم . داورى بستم . قالوا سدوم بفتر لسين مدينة من مداين قوم لوط . قال الازهرى قال ابو حاتم فى كتابه الذى صنفه فى المفسد و المزال انما هو سذوم بالذال المعجمه و الدال خطاء . قال الازهرى و هذا عندى هو الصحيح . قال الطبرى هو ملك من بقايا اليونانيه غشوم كان بمدينة سرمين من ارض قنسرين . مجمع الامثال ميدانى در ذيل مثل اجور من سدوم . « 1 » تمثل :
بود دارويمان چو حكم سدوم * همانا شنيدستى آن حكم شوم
كه در شهر خائن شد آهنگرى * بزد قهرمان گردن ديگرى .
فردوسى . ى .
با خود انديشه كرد حاكم شوم * كه كنم حكم زن چو حكم سدوم .
سنائى .
هامش
( 1 )Sodomيكى از چهار شهر لوط است . نقل از فرهنگ جغرافيائى و تاريخى .M . N . Bouillet