و 162 و 166 ) .
تركيبات در معانى فلسفى
مَعْلولِ إِبْداعى
- معلولات ابداعى عبارت از عقول مجردهاند كه موجودات ابداعىاند و به صورت مفرد عقل اول است .
( قبسات ص 118 - اسفار ج 3 ص 161 ) .
رجوع به ابداع شود .
مَعْلولاتِ أربَعَه
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد از معلولات اربعه كه در مقابل علل اربعهاند عبارتند از :
1 - مصنوعات بشرى 2 - مصنوعات طبيعى كه معادن و نبات و حيوان باشد 3 - مصنوعات و موجودات نفسانى بسيطه كه افلاك و كواكب و عناصر اربعه باشند 4 - موجودات روحانى الهى كه هيولى و صور مجرده و نفس و عقل باشد .
( اخوان الصفا ج 3 ص 337 ) .
مَعلولاتِ قاهِرَه
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد انوار قاهره است رجوع بانوار قاهره و ( مجموعهء دوم ص 184 ) شود .
مَعْلولِ أخير
- ( اصطلاح فلسفى ) معلول اخير عبارت از معلولى است كه خود علت براى چيزى ديگر نباشد ( دستور ج 3 ص 294 ) .
مَعْلوم
- ( اصطلاح فلسفى ) معلوم در مقابل مجهول است و چيزى است كه شناخته شده باشد معلوم بر دو قسم است معلوم بالذات و معلوم بالعرض .
در زير عنوان كملهء علم بيان شد كه علم بصور حاصله يا مرتسمه يا منطبعه و يا متمثله در ذهن بالذات و بامور عينى خارجى كه ما بازاء آن صور است بالعرض و بواسطهء صور آنها مىباشد .
صدر الدين گويد : آنچه بر آن اطلاق معلوم ميگردد بر دو قسم است يكى آنچه وجودش فى نفسه عبارت از وجود آن براى مدرك بوده و صورت عينى آن بنفسه صورت علمى آن مىباشد و آن معلوم بالذات است .
و ديگرى آنچه وجودش فى نفسه غير وجودش براى مدرك بوده و صورت عينى آن بنفسه غير از صورت علمى آن مىباشد و آن معلوم بالعرض است و هرگاه گفته شود علم عبارت از صور حاصلهء از شىء است نزد مدرك مراد از معلوم در اين صورت امرى است كه خارج از قواى مدركه باشد و هرگاه گفته شود علم عبارت از حضور صورت شىء است براى مدرك مقصود علمى است كه نفس معلوم است و در هر دو قسم معلوم حقيقى و مكشوف بالذات صورت شىء است كه وجود او وجود نورانى است و غير مادى است « ان الذى يطلق عليه اسم المعلوم قسمان احدهما هو الذى وجوده فى نفسه غير وجوده لمدركه و صورته العينية غير صورته العلمية و هو المعلوم بالعرض و ثانيهما هو الذى وجوده فى نفسه هو وجوده لمدركه و صورته العينية هى بعينها صورته العلمية و هو المعلوم بالذات ( اسفار ج 3 ص 31 و 161 - شفا ج 2 ص 466 اخوان ج 2 ص 334 ) رجوع بعلم شود .