حمل و ثور و جوزا بهارىاند و جنبان . و دلالتشان از عمر بر كودكى است ، وز سويها بر مشرق و بر باد صبا ، و از پاسهاى روز يا شب بر نخستين پاس . و سرطان و اسد و سنبله تابستانىاند آراميده و دليل از عمر بر جوانى و از سويها بر جنوب و بر بادش وز پاسهاى روز يا شب بر دوم پاس . و ميزان و عقرب و قوس تير ماهىاند جنبان . و دليل از عمر بر كهلى و از سويها بر مغرب و بادش دبور وز پاسهاى روز يا شب بر سوم پاس .
و جدى و دلو و حوت زمستانىاند آرميده و دليل از عمر بر پيرى و از سويها بر شمال و باد شمالى و از پاسهاى روز يا شب بر چهارم پاس .
و نخستين برج را از برجهاى هر فصلى منقلب خوانند اى گردان . و دوم را ثابت اى ايستاده ، زيرا ك چون آفتاب اندرو باشد آن فصل درست بر طبق خويش بايستد خالص . و سيم را ذو جسدين خوانند . و معنى او آن بود كه دو تن دارد .
و هر گونهئى ازين سه گونه كه بگفتيم بر تربيع باشند يك با ديگر . پس حمل و سرطان و ميزان و جدى مربعهايست منقلب و دلالتش بر آهستگى و پاكيزگى و هشيارى و نگرستن اندر علمها و باريكها . و ثور و اسد و عقرب و دلو نيز مربعهايست ثابت ، دليل است بر حليمى و انديشيدن و دادگستريدن و نيز بر بسيارى خصومت و پرخاش . و گاهگاه دلالت كند بر برداشتن شدتها و صبر كردن بر كار و رنجورى .
و جوزا و سنبله و قوس و حوت مربعهايست ذو جسدين ، دليل كند بر آشفتگى و سبكى و لهو دوستى و كم چارگى و مختلفكارى و دو رويه و دو زفانى و بجملهء حديث ، برجهاء ثابته بدانچ دلالت كنند پيدا بود .
و دلالت ذو جسدين پنهانتر و دلالت منقلب بميان هر دو .
( رجوع شود به التفهيم ص 353 )
بُرُوجِ تَر
- ( اين اصطلاح احكام نجوم است ) رجوع شود به بروج گرم .
بُرُوجِ جَنُوبِىّ
- ( اين اصطلاح هيوى و نجومى است ) بروج جنوبى عبارتند از ميزان ، عقرب ، قوس ، جدى ، دلو و حوت ، البته هنگامى كه آفتاب در يكى از اين بروج باشد روز كوتاهتر و شب بلندتر است .
( رجوع شود به رساله نجوم اخوان ص 76 )
بُرُوجِ حارَّه
- ( اين اصطلاح از اصطلاحات علوم غريبه است ) .
اصحاب علوم غريبه پارهء از بروج را حار دانند و بعضى را بارد و بعضى را يابس و بعضى را رطب و گويند خاصيت عناصر در كواكب و بروج وجود دارد و بلكه اين خواص كه در عناصر است از ناحيه كواكب بود .
و گويند هر گاه كواكب حاره در بروج حاره بود شدت گرماى تابستان بود و درختان و گياهان به خشكد و صفراء در اجسام جوشش كند و احتراق فزون گردد ، آبها كم شود . كبريت و ياقوت در آن هنگام بوجود آيد و اگر كواكب حاره در بروج رطبه بود نيز حالاتى ديگر پديدار شود .
بطور تفصيل در اين باب سخن راندهاند .