مر طبيعت را از روى اثر ، « چنان كه » « 1 » ظهور عقل مر نفس را ، لابد و لا محاله « ظهور بر نفس ديگر توانست بود » « 2 » و آن آنست [ كه بنفس خود پيدا و ظاهر بود چون محسوسات ، لا محاله عنصر نيز پيدا آورد . و مراد از عنصر « 3 » جوهريست كه ظاهر گردد ] « 4 » بنفس خويش در حسّ كه طبيعت « به دو » « 5 » مقترن بود ، و « او را » « 6 » مىجنباند تا « بكمال » « 7 » رساند ، و وجود طبيعت و عنصر بفعل بىوجود يكديگر نتوانست بود ، چه اگر بودى محض لغو و « عبث » « 8 » بودى . امّا طبيعت « 9 » از براى آنكه فعل اخصّ وى تحريك عنصر است ، و تحريك عنصر بىوجود عنصر محال « است » « 10 » .
[ و ] « 11 » امّا عنصر از براى آنكه ظهور وى بنفس [ خويش ] « 12 » كه اصل
هامش
( 1 ) - م ، س : چنانچه .
( 2 ) - اين جمله در م ، س ، ل ، ك اين طور است : بىظهور نفس ديگر نتوانست بود
( 3 ) - راجع بتعريف « عنصر » رجوع شود به : الرسالة الرابعه فى الحدود ص 84 - 85 ( مجموعهء تسع رسائل ) - همچنين . « التعريفات » ص 138 .
( 4 ) - اين قسمت از م ساقط شده است .
( 5 ) - م ، ك ، ل : بدان .
( 6 ) - س ، ل ، ك ، م : و آن را .
( 7 ) - س ، ك ل : بكمالى .
( 8 ) - درس ، ك ، ل ، م و در نسخه بدل متن : عيب .
( 9 ) - راجع بتعريف « طبيعت » رجوع شود به « الرسالة الرابعه فى الحدود » ص 86 ، - « التعريفات » ص 122 ، - نجاة ص 462 ، - شفاء ج 2 ، ص 287 ، 626 .
( 10 ) - س ، م ، ك ، ل : بود .
( 11 ) - س ، م ندارد .
( 12 ) - س ، م ندارد .