خواهندنهاد و تحقق اين طبقات و دوام آنها موقوف بر اين است كه لغت آن جنس داراى جميع اصطلاحات لازمه و حاوى همه كلمات ضروريهاى كه صناعات و خطط [ 1 ] طبقات را لازم بوده باشد ، زيرا آنكه ، اين صناعات و خطط صورت هستى نپذيرد مگر به افاده كامله و استفاده تامه و افاده و استفاده بدون لغتى كه حاوى اصطلاحات لازمه و كلمات ضروريه بوده باشد ، از جمله محالات است . پس اوّل فريضه دانايان نتايج جنسيت ، اين است كه در توسيع لغت جنس خود كوتاهى نورزند و نخستين واجب بر ذمت ايشان اين است كه برحسب اقتضاء صناعات طبقات ، الفاظ را در معانى متعدده با ملاحظه مناسبت معنى حقيقى ، استعمال نمايند و گاهى دو لفظ يا سه لفظ را باهم مركب كرده در محل ضرورت به كار برند و از لغاتى كه با لغت خود مناسبت تامهاى دارد ، كلمات را به مقتضاى حاجت گرفته در محاورات خويشتن داخل كنند و چون چارهاى نماند به مقدار لزوم به لغات اجنبيه صرفه استعانت جويند و لكن به شرط آنكه الفاظ مأخوذه را به پيرايه لغت خود درآورند ، تا وصف بيگانگى از آنها ظاهر نشود . و البته اگر عارفان به مزاياى جنسيت بدينگونه رفتار نمايند ، لامحاله پايه صناعات و خطط طبقات جنس محكم و استوار خواهد گرديد و چون پايه صناعات طبقات جنس محكم گردد ، بلاشك آن جنس به اعلى درجه كمال رسيده ، افراد آن ، جميع مزايا و همگى سعادات عالم انسانى را استحصال خواهند نمود و از اين تقرير ، دانايان را معنى « جنسيت » و عارفان را مزاياى آن به خوبى ظاهر و آشكارا گرديد كه تعليم و تعلّم و علوم و معارف و افاده و استفاده فنون و صناعات طبقات جنس ، بايد به لغت آن جنس بوده باشد ، تا آنكه جنسيت قوام پذيرفته ثابت و پايدار گردد و سعادت و نيكبختى كه آثار جنسيت است ، آحاد آن جنس را دستياب شود . و بهجهت فهميدن عامه خلق ، مىخواهم اين مطلب را به عبارت اخرى بيان كرده بگويم : چون علوم و معارف و فنون و صناعات به لسان قومى از اقوام و جنسى از اجناس بوده باشد ، البته اساس آنها درميانهء ايشان راسخ و ثابت خواهد ماند و سالهاى
هامش
[ 1 ] . پيشهها