قائدى [ 1 ] به جانب كمالات و مانعى از رذائل و زاجرى از نقائص و آمرى به معروف و ناهئى از منكر بوده باشد . و چون به مسبار [ 2 ] بصيرت سير نمائيم و به ميزان عقل بسنجيم ، هيچ چيزى را در اين زمان نمىبينيم كه متصف به جميع اين اوصاف و داراى همگى اين مزايا بوده باشد ، مگر جرائد و اخبارنامههاى يوميه . زيرا كه هر صنعت و حرفهاى را موضوعىاست خاص و يا عامىكه از سوء تصرف ، نااهلان را به منزله خاص گرديده است و صاحب آن در او مستغرق شده چشم از مشاركين خويش در عالم مدنيت پوشيده و از سود و زيان تقدم و تأخر آنها غفلت ورزيده است ، بلكه ضرورات معيشت او را در غالب اوقات از اتقان [ 3 ] صنعت خويش بازداشته است . اما اخبار ، آن يگانه صناعت است كه موضوع آن عموم احوال و اخلاق امم و غايتش اصلاح شئون خويش و جلب سعادت و رفاهيت و امنيت از براى آن ، بلكه از براى جميع امم مىباشد : 1 - از آنست كه جريده ( اخبارنامه ) مسابقت مىنمايد در نشر فضيلت ارباب فضائل ، اولًا از براى مَحْمِدت حقه كه جزاى صاحب فضيلت است و ثانياً از براى حث [ 4 ] ديگران بر اكتساب فضائل . 2 - و مبادرت مىكند بر ذكر رذائلى كه ضررهاى آنها متعدى است بهجهت كبح [ 5 ] صاحب رذيله و زجر سائر ناس از ارتكاب مثل آن . 3 - منافع اخلاق جميله را به ادله واضحه و بيانات شافيه به نهجى كه عوام از آن فائده گيرد و خواص نيز بىبهره نماند ، هر روزه در اعمده [ 6 ] خود ادا مىنمايد و مَساوى صفات خسيسه دنيّه را و مضرت آنها را در عالم انسانى به عبارات دلپذير شرح و بسط مىدهد . 4 - فوائد علوم را از براى عموم چنان بيان مىكند كه هر كسى را يقين حاصل مىشود كه سعادت هر امتى و رفاهيت و عزت آن به علوم حقه و معارف حقيقه بوده است ، نه به غير آنها . و خسارت و زيان جهل را به طورى تقرير مىنمايد كه هر جاهل
هامش
[ 1 ] . كشنده
[ 2 ] . آلتى است كه عمق زخم را امتحان كند .
[ 3 ] . استواركردن
[ 4 ] . برانگيختن
[ 5 ] . كشيدن لگام يعنى بازداشتن .
[ 6 ] . ستونها