و بالجمله جريده ، انسان خواهان سعادت را دوربينى است جهاننما و ذرهبينى است حقيقت پيرا و راهبرى است نيك فرجام و صديقى است سعادت انجام و طبيبى است شفيق و ناصحى است صديق و معلمى است متواضع و مؤدبى است خاضع و ديدهبانى است بيدار و حارسى [ 1 ] است هوشيار و مربى است كامل از براى عموم و ترياق شافى است بهجهت جميع هموم و بهترين منشطى [ 2 ] است خاملين را و نيكوترين منبهّى [ 3 ] است غافلين را و روحبخش است دلهاى مرده را و برانگيزنده است افكار افسرده را و در وحدت جليس است و در وحشت انيس . عالمان راست سرمايه ، عارفان راست پيرايه ، تاجران را رهبر ، و حاكمان را مشير معدلت گستر ، زارعان را قانون فلاحت است ، و صانعان را استاد صناعت و جوانان را دبستان و عوام راست ادبستان و ارباب بصيرت راست نورديده و خداوند سياست را دستوريست پسنديده و مدنيت را حصنى [ 4 ] است حصين [ 5 ] و سعادت انسانى را حبلى [ 6 ] است متين و شرف و منزلت و رفعت جريده و كثرت آن برحسب ترقى امم است در علوم و معارف و عروج آنهاست به مدارج مدنيت ، زيرا كه عالم عارف حاجات و ضروريات خويش را از جاهل غافل بيشتر مىداند و در استحصال آنها زياده سعى مبذول مىدارد . پس هر امتى كه جويان سعادت و خواهان رفاهيت بوده باشد ، بايد بداند كه بهغير از جرائد و اخبارنامههاى يوميه ، به مقصود اصلى و مطلوب حقيقى خود نخواهد رسيد . پس به عبث راههاى بيغوله [ 7 ] نپايد و اراضى پست و بلند را بيهوده قطع ننمايد و لكن به شرط آنكه صاحب جريده ، بنده حق بوده باشد ، نه عبد دينار و درهم ، زيرا كه اگر بنده دينار [ 8 ] و درهم [ 9 ] بوده باشد ، حق را باطل و باطل را حق و خائن را امين و امين را خائن و صادق را كاذب و كاذب را صادق و عدّو را صديق و صديق را عدّو و قريب را بعيد و بعيد را قريب و ضعيف را قوى و قوى را ضعيف و منفعت را مضرّت و مضرّت را منفعت و حسن را قبيح و قبيح را حسن و موهوم حقيقى را موجود و
هامش
[ 1 ] . پاسبان و نگهبان
[ 2 ] . نشاطآورنده
[ 3 ] . بيداركننده
[ 4 ] . قلعه
[ 5 ] . استوار
[ 6 ] . ريسمان
[ 7 ] . گوشه
[ 8 ] . مطابق مندرجات كتب اسلاميه نه ريال و پنجاه دينار پول حاليه است ( 50 / 9 ريال ) .
[ 9 ] . درهم از ده شاهى ( بيست و پنج دينار حاليه ) كمتر است چونكه دويست دينار 105 مثقال شرعى است .