باطنى است بر مثال او و مطابق او .
« فما طاب ظاهره طاب باطنه ، و ما خبث ظاهره خبث باطنه . » پس هر كس كه پاك و طيّب است ظاهر او ، پاك است باطن او ، و آنكه پليد است ظاهر او ، پليد است باطن او .
« و قد قال الرّسول الصّادق - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - : إنّ اللّه يحبّ العبد ، و يبغض عمله ، و يحبّ العمل و يبغض بدنه . » گفته است رسول راستگوى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - : بدرستى كه خداى تعالى دوست مى دارد بنده را و دشمن مى دارد عمل او ، و دوست مى دارد عمل و دشمن مى دارد بدن او .
از براى آنكه مدار حبّ و بغض عمل بر حسن و قبح قصد و ارادهء عامل است .
قال - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - : « إنّما الأعمال بالنيّات . » « و اعلم أنّ لكلّ عمل نباتا ، و كلّ نبات لا غنى به عن الماء ، » و بدان بدرستى كه هر عملى را روييدنى است ، و روييدن هر گياه را ناچار است از آب .
« و المياه مختلفة ، فما طاب سقيه ، طاب غرسه و حلت ثمرته ، » و آبها گوناگون است . پس هر نباتى كه طيّب باشد آب دادن او ، طيّب باشد كاشتن او ، و شيرين باشد ميوهء او .
« و ما خبث سقيه ، خبث غرسه و أمرّت ثمرته . » و هر نباتى كه خبيث باشد آب دادن او ، خبيث باشد كاشتن او ، و تلخ باشد ميوهء او .
يعنى همچنان كه حلاوت و مرارت ثمرات به طيب و خبث سقى مياه است ، همچنين حسن و قبح اعمال عباد به قصود و نيّات است .
قال الشارح : « استعار لفظ النبات لزيادة الأعمال و نموّها ، و استعار لفظ الماء للمادّة القلبية من الإرادات و النيّات المتخالفة ، و ظاهر أنّ طيب الأعمال بطيبها و خبثها بخبثها كالماء و يسقى به . »
منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 531
مساهمون: ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )
ص٥٣١