قال - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - : ( 1 ) « اوتيت جوامع الكلم » . شعر : ( 2 )
بو البشر كو بود استاد سروش * داشت در اسما به تعليم تو گوش
تا به اسماى ملائك كار داشت * رايت دانش به گردون مى فراشت
پاى چون در مكتب عشقت نهاد * آيهء « لا تقربا » ( 3 ) رفتش ز ياد
فى الفتوحات المكّية : « إنّ آدم حامل الأسماء كلّها ، و محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - حامل معانى تلك الأسماء التي حملها آدم - عليه السلام - [ و آن كلم است ] . و من حصل له الذات فالأسماء تحت حكمه ، و ليس من حصل له الأسماء أن يكون الشيء عنده محصّلا . فمحمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - للجمع ، و آدم للتفريق . » شعر :
اى كليد جمله مخزنهاى حقّ * اى مسمّاى همه اسماى حقّ
جوهر كان لؤلؤ دريا تويى * سرّ معنى در همه اشيا تويى
و قال فى كتاب عنقاء المغرب : « فكان محمّد - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - نسخة حقّ بالإعلام ، و كان آدم نسخة منه بالتمام ، و كنّا نحن منهما عليهما السلام ، و كان العالم - أسفله و أعلاه - نسخة منّا ، و انتهت الأقلام . فرجع الكلّ إلى من اوتى جوامع الكلم . قال - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - : ( 4 ) اوتيت جوامع الكلم . »
به هيچ صورتى اندر نيايد اين همه معنى * به هيچ سورهاى اندر نيايد اين همه آيت
هامش
( 1 ) بحار الأنوار ، ج 70 ، ص 274 .
( 2 ) مج : لفظ ( شعر ) محذوف
( 3 ) لا تَقْرَبا هذهِِ الشَّجَرَةَ البقرة : 35 ، الأعراف : 19
( 4 ) بحار الأنوار ، ج 70 ، ص 274