منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 368

قال صدر المحقّقين فى كتاب مفتاح الغيب : ( 1 ) « كلّ مظهر لأمر ، ما كان ما كان ، لا يكمن أن يكون ظاهرا من حيث كونه مظهرا له ، و لا ظاهرا بذاته ( 2 ) إلّا فى شيء سواه ، إلّا الذى ظهر بذاته فى عين أحواله . » يعنى لا بدّ است كه ظاهر ممتاز باشد از مظهر ، امتيازى كه موجب مغايرت حقيقيهء عينيه باشد الّا آن كس كه ظاهر باشد بذاته متطوّر در صور احوال و شئون خويش . « و كان حكمها معه حكم من امتاز عنه من وجه ما . » يعنى باشد حكم آن احوال و تطوّرات با ظاهر در آن حكم آنچه ممتاز است از او به وجهى از وجوه ، و منه بدؤه و ظهوره ، همچون عقول و نفوس و صور كه ممتازند از ظاهر در ايشان كه حقّ تعالى است امتيازى اعتبارى ، و هرآينه صور احوال و شئون ذات اويند ، به آن معنى كه ذات او متطوّر شد در صور معنويهء خويش ، باز در صور روحانيه ، بعد از آن مثاليه و حسيّه ، كما قيل : لمّا شاء الحقّ أن أوجد العالم فتعقّل و تنفّس و تطبّع و تجسّم ، فمتى شاء تجرّد ، پس اگر خواهد مجرّد مىشود از آن ملابس و باز مى گردد همچنان چه بود مجرّد از آن صور و اوصاف و احوال . « فصار مظهرا لما لم يتعيّن منه و لم يتميّز . » يعنى پس بازگردد حقّ تعالى مظهر آنچه متعيّن و متميّز نشده از ذات او قبل از ظهور به او . « و هذا شأن الحقّ تعالى ، فله أن يكون ظاهرا حال كونه مظهرا و مظهرا حال كونه ظاهرا . » و اين شأن حقّ تعالى است كه ظاهر باشد در حالتى كه مظهر باشد به آنكه ظهور او در صورتى باشد غير زائده بر ذات او و غير مميزّه از او . زيرا كه صفات او عين ذات اوست ، و كمالات او از ذات اوست ، لا يحتاج إلى غير ذاته . پس در حالتى كه ظاهر است مظهر صورت ظاهره است . « لم يخلق ما خلقه لتشديد سلطان ، و لا تخوّف من عواقب زمان ، و لا استعانة على