عرض شد هستيى كان اجتماعى است * عرض سوى عدم بالذات ساعى است
به هر جزوى ز كلّ كان نيست گردد * كل اندر دم ز امكان نيست گردد
جهان كلّ است و در هر طرفة العين * عدم گردد و لا يبقى زمانين
دگر باره شود پيدا جهانى * به هر لحظه زمين و آسمانى
به هر ساعت جوان ( 1 ) اين كهنه پير است * به هر دم اندر او حشرى يسير است
درو چيزى دو ساعت مى نپايد ( 2 ) * در آن لحظه كه مى ميرد بزايد
و ليكن طامة الكبرى نه اين است * كه اين يوم العمل و آن يوم دين است
از اين تا آن بسى فرق است زنهار * به نادانى مكن خود را ز كفّار
قال فى الباب الواحد و السبعين و ثلاثمأة من الفتوحات : « و يختلف الهيئات فى الدارين مع الأنفاس باختلاف الخواطر هنا . فإنّ باطن الإنسان فى الدنيا هو الظاهر فى الدار الآخرة ، و قد كان غيبا ( 3 ) هنا فيعود شهادة هناك ، و يبقى العين عينا لباطن هذه الهيئات و الصور ، لا يتبدّل و لا يتحوّل . فما ثمّ إلّا صور و هيئات تخلع عنه و عليه دائما أبدا إلى غير نهاية و لا انقضاء . » عطّار :
ز حشرت نكتهاى روشن بگويم * تو بشنو تا منت بى من بگويم
همه جسم تو هم مى دان كه معنى است * كه جسم آنجا نمايد ز آنكه دنيى است
ولى چون جسم بند جان گشايد * همه جسم تو آنجا جان نمايد
همين جسمت بود امّا منوّر * و گر بى طاعتى جسمى مكدّر
شود معنى باطن جمله ظاهر * بلا شك اين بود تُبْلَى السَّرائِرُ
رباعى :
يك يك نفست زمان تو خواهد بود * يك يك [ قدمت ] مكان تو خواهد بود
هامش
( 1 ) دا : چو آن .
( 2 ) دا : مى نيايد
( 3 ) مج : عينا