وحى آسمانى است ، هر آينه واقف اسرار سبحانى و مطّلع بر اطوار غيبيهء اين جهانى و آن جهانى نمى توان شد . قال اللّه تعالى : ( 1 ) وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ وَ لكِنْ جعَلَنْاهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا . مولانا :
غير فهم و جان كه در گاو و خر است * آدمى را فهم و جانى ديگرست
باز غير عقل و جان آدمى * هست جانى در نبىّ و در ولىّ
انبيا و اوليا را وراى قوهّء عاقله كه مشترك است ميان جميع افراد انسان - على اختلافهم فى الشدّة و الضعف - قوّتى ديگر هست قدسيهء روحيه كه به آن بسيارى از مجهولات تصورّيه و تصديقيه معلوم او مىشود ، كه قوهّء عاقله را به ادراك آن راه نيست و در تحصيل آن جز عجز طريقى نه ، همچون عجز قوهّء سامعه از ادراك اضوا و الوان و قوهّء باصره از ادراك اصوات و الحان . مولانا :
گوش جان و چشم جان جز اين حس است * گوش عقل و گوش ظن زين مفلس است
پس محلّ وحى چبود گوش جان * وحى چبود گفتنى از حس نهان
پس انبيا بر دستيارى هدايت و اعانت بارى تعالى آنچه به قوهّء روحيهء قدسيه معلوم كردهاند از اعمال و اخلاق كه قيام به آن موجب اعتدال و صفاى جوهر روح مى گردد ، امم را به آن تحريص مى كنند ، و از هر چه اقدام به آن سبب انحراف نفس و ظلمت باطن مىشود ، تحذير و تخويف مى نمايند . چه بعضى اعمال كه از قالب متأتّى مىشود ، اگر شيطانى است ، سبب ظلمت نفس مىشود ، و دل از آن متأثّر مىشود و اثر او ( 2 ) به روح مى رسد .
هامش
( 1 ) الشورى : 52 .
( 2 ) مج : اثر آن