منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 194

صورته التي هى من العالم شهادة و روحه غيب و ربوبيته من جهة غيبة . قال المحقّق القونوى : « لا يقال الإنسان أكمل المظاهر لأنهّ أجمع الكثرات ، لأنّا نقول : أكمليته بجمعيته الأحدية و إلّا فالتفصيل فى العالم الأكبر . » چه عالم اكبر اگر چه من حيث المجموع مشارك است با انسان در جمعيت جميع اسما ، امّا احديت جمع آن جميع ندارد ، زيرا كه كثير است و انسان واحد . قال فى فكّ هذا الفصّ : ( 1 ) « و أمّا اختصاص هذه الكلمة الآدمية بالحضرة الألوهية ، حيث قال - رضى اللّه عنه - : فصّ حكمة إلهية فى كلمة آدمية ، فذلك بسبب الاشتراك فى أحدية الجمع » . چه معنى احديت جمع و احديت كثرت ، آن است كه ذاتى جامع امور متكثرّه باشد به حيثيتى كه آن امور متعددّه بر يكديگر محمول و موصوف شوند و به احكام يكديگر منصبغ گردند . مثلا حقيقت نوعيهء انسانيه را صنعت كتابت و شعر و علم و غيرها بالقوهّ حاصل است و اين اوصاف همه در وى مندرج ، من غير امتياز بعضها عن بعض ، و چون اين حقيقت در هر يك از افراد خود به يكى از اين اوصاف ظهور كند ، مثلا در زيد به شعر و در عمرو به كتابت و در بكر به علم ، اين اوصاف بر يكديگر مقول نشوند و به احكام يكديگر منصبغ نباشند كه تسويه اشاره به آن است . نتوان گفت كه كاتب شاعر است و عالم ، يا شاعر عالم است و كاتب و على هذا القياس . امّا اين اوصاف اگر در ذاتى واحد كه خالد است مثلا جمع شوند ، هر آينه هر يك از اين اوصاف به ما عداى خود موصوف گردد ، پس توان گفت كه كاتب شاعر است و عالم ، و شاعر عالم است و كاتب إلى غير ذلك . و همچنين هر يك از اين اوصاف مضاهى گردد آن شأن كلّى حقيقت انسانى را كه قابليت اوصاف مذكوره است در اتّصاف به همه ، و عدم خصوصيت به وصفى