نگاهى به سراسر فصل
1 - طاغوت اقتصادى و اقتصاد طاغوتى
: اقتصاد تكاثرى در نظر اسلام اقتصادى طاغوتى است . و آن خاستگاه طغيان و ميدان گستردهء آن است . واژهء « طاغوت » - چنان كه گذشت - « صيغهء مبالغه » است از مصدر « طغيان » . و طغيان گذشتن از حدّ ميانه روى و اعتدال ، و تمرّد در برابر حق و عدل و قانون ، و تجاوز كردن به حقوق مردم است . و مقصود از طاغوت ، هر معبودى جز خداوند يگانه است كه پرستيده و اطاعت شود .
هر تجاوز گر و متعدّى و طاغى و گردنكش نيز طاغوت است .
طغيان گاهى نفسانى و باطنى و گاه آشكار است . و آن از ثروتمندى و فزونى مواهب زندگى ، و هم از چيزهايى اكتسابى برمىخيزد . گاه طغيان مالى سبب طغيان نفس مىشود و به عكس ، يعنى نفس طغيانگر خواستار مال فراوان مىشود و در جستجوى آن تلاش مىكند و هنگامى كه به آن رسيد به طغيان مىپردازد . * ( « كَلَّا إِنَّ الإِنْسانَ لَيَطْغى ، أَنْ رَآه اسْتَغْنى ) * ، « 1 » خير ، آدمى طغيان مىكند ، چون خود را از توانگران بيند ، » . و طغيان مالى ، طغيان در ديگر سطوح زندگى را در پى دارد .
قرآن كريم ، محور قرار دادن مال را كه به طغيان باطنى و ظاهرى مىانجامد ناپسند مىشمارد ، و از آن بيم مىدهد و مىفرمايد : * ( « فَأَمَّا مَنْ طَغى ) * ، . . . * ( فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى ، ) * « 2 » هر كس طغيان ورزد ، . . . بيقين دوزخ جايگاه او است ، » . و معلوم است كه چون مال محور شود و به صورت هدفى براى فعّاليّت آدمى در آيد ، و همچون گنج روى هم انباشته گردد ، عاملى براى طغيان خواهد بود ، و سببى براى تمرّد و ددمنشى در برابر حق و عدل ، و دست شستن از اداى حقوق مردم . در اينجا به پاره اى از مفاسد اقتصاد طاغوتى و نتايج بد و ويرانكنندهء آن اشاره مىكنيم :
( 1 ) - اضطراب اجتماعى : نتايج بد اقتصاد طاغوتى در يك
هامش
« 1 » « سورهء علق » ( 96 ) : 6 - 7 .
« 2 » « سورهء نازعات » ( 79 ) : 37 و 39 .