( 3 ) - بيدارى شديد بنيانگذار دين و اوصياى او - عليهم السّلام - نسبت به مسائل معاشى و تكاليف حياتى ، و لمس واقعيّت زندگى .
براى اينكه اين اصول را در روشنى بيشترى قرار دهيم ، به اختصار به چهار مسأله اشاره مىكنيم :
مسألهء نخست : اعلام كردن پيوندهاى ژرف موجود ميان معاش و معاد ، و مجسّم ساختن اين پيوندهاى كامل اساسى از لحاظ وابستگى ريشه دار ميان پديده هاى واقعى معاد و تأمين آنها ( نماز ، روزه ، حج ، جهاد و . . . ) ، و پديده هاى واقعى معاش و تأمين آنها ( نان ، خوراك ، پوشاك و . . . ) .
مسألهء دوم : بيان اينكه پيوند نماز و روزه و حج با نان ( خوراك ) ، پيوندى مشروط به شرط خويش است ، با تأكيد بر اين موضوع بديهى كه اگر شرط وجود پيدا نكند مشروط هم وجود پيدا نخواهد كرد ؛ و اين امر به ما مىفهماند كه شرط منحصر به خود است و جانشينى براى آن وجود ندارد .
مسألهء سوم : تصريح به تضاد قاطع و تناقض موجود ميان اسلام و فقر ، از آنرو كه فقر به نداشتن نان ( و ديگر موادّ غذايى ) مىانجامد كه شرط نماز و روزه و واجبات ديگر است . و فقدان شرط ، فقدان مشروط است . پس بدون نان و معيشت ، نماز و روزه و . . . وجود پيدا نمىكند و - چنان كه دانسته است - اسلام بدون نماز و روزه و . . . برقرار نخواهد ماند .
پس سستى در مبارزه با فقر برابر با رضا دادن به از ميان رفتن اسلام و خاموش شدن نور الهى خواهد بود ، بويژه از نظر عملى ، اگر چه تنها در پاره اى از موارد فقر و نيازمندى .
مسألهء چهارم : روشن ساختن اين مطلب كه نظام اقتصادى اسلامى شرط استقرار نظام روحى و معنوى آن است ، و اينكه تشريع همهء احكام اقتصادى در اسلام مبتنى بر همين اساس است . پس در صورتى كه شرط عملى شدن احكام اسلامى به يك مانع تبديل شود ، و معاش - در دو وضعيّت افراط ( تكاثر ) و تفريط ( فقر ) - به صورت مانعى براى تحصيل معاد در آيد ، عملى شدن احكام اسلامى و قسط قرآنى چگونه خواهد
الحياة ( فارسي ) — صفحة 307
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٣٠٧