هلاك خواهد كرد ) ؛ پس اقتصاد تكاثرى اقتصادى تباهگر و انتحارى است كه شالودهء آن بر خوردن مال به ناحق و نارواست ، و نتيجهء پيمودن راه شيطان است ، چنان كه پيامبر اكرم « ص » مىفرمايد : « . . . و إن كان يسعى تفاخرا و تكاثرا ، فهو في سبيل الشّيطان « 1 » اگر انسان براى تفاخر و تكاثر بكوشد ، پس او در راه شيطان است » .
در آيهء مذكور ديدگاه مهمّ ديگرى وجود دارد ، و آن خطاب به صورت جمع است در * ( « لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ » ) * ، كه بر ما معلوم مىدارد كه اگر گردش مال در اجتماع بر قانون حق و عدالت و ميزان توازن نباشد ، به كشته شدن ( و از بين رفتن ) مردمان و برانداختن ايشان مىانجامد . بنا بر اين ، نظم حاكم بر آيهء كريمه ( بافت آيه ) ، اشعار بر آن دارد كه فساد تبادل مال در نزد گروهى و بخشى از جامعه ، موجب فساد كلى و نابودى فراگير مردمان خواهد شد . آرى ، با تباهى گروهى گروهها به فساد كشيده مىشوند ، و با تجاوز و تعدّى بخشى از اجتماع همه ( هر كدام به گونه اى ) نابود مىگردند .
و اين اشاره در آيه ، از موارد برجستهء بيان قرآنى ، در مسائل متعلَّق به اجتماع انسانى از لحاظ اموال و اقتصاد است . اكنون براى واضحتر شدن مطلب به آيات ديگرى نيز اشاره مىكنيم ، از جمله اين آيه : * ( « وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ الله وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ) * « 2 » در راه خدا انفاق كنيد و به دست خود خويشتن را به هلاكت ميندازيد » . اين آيه صراحت دارد كه انفاق مال و پراكندن آن ميان مردم ، سبب بر پاماندن اجتماع و جلوگيرى از فقر و نيازمنديها و تباه گشتن جامعه است ، يعنى انفاقى كه مايهء زندگى افراد باشد - بطبع - فقر و نادارى مردم را از ميان مىبرد . و جلوگيرى از فقر و نادارى سبب قوام اجتماع و بىنيازى آن مىشود ، درست بر خلاف بخل و امساك و حبس كردن مال ، كه مايهء فقر و نادارى
هامش
« 1 » « المحجّة البيضاء » 3 / 140 . تفاخر به مال و مالدارى و توانگرى و گرايشهاى تكاثرى ، به نصّ قرآن كريم نيز مردود شمرده شده است . و هر چه از نظر دين و قرآن مبين مردود باشد ، مورد رضاى خداى متعال و در راه خدا نيست ، پس ناگزير امرى شيطانى و در راه شيطان خواهد بود .
« 2 » « سورهء بقره » : 195 .