فصل 10 : آلت تشخيص مقدار حرارت و برودت هوا
از جملهء صنايع عجيبهء ايشان آلتى است كه فكر كردهاند بهجهت تشخيص مقدار حرارت و برودت هوا ، و استنباط مراتب شدّت و ضعف آن در هر شهرى و ملكى بالنسبه به شهر و ملك ديگر ، يا موسمى بالنسبة به موسمى ديگر ، و به آن آلت هواى هر ملكى را ضبط كنند ، و از آن به احوال مردم آن پى برند ، از سياهى و سفيدى و شجاعت و جبن و غير ذلك ، و آن ميل باريكى است مجوّف از شيشه ، و ته آن قدرى وسعت دارد و در آن قدرى از سيماب ريختهاند ، و از بيرون بر آن شيشه - مانند شيشهء ساعت از بالاى حدّ سيماب - خطوط چند كشيدهاند ، و هر خطّى علامت درجه است .
پس هرقدر كه هوا گرم مىشود سيماب متصاعد مىشود و هرقدر كه سرد مىشود بر ته مىماند ، و از مقدار هبوط و صعود آن ، مقدار شدّت گرما و سرما معلوم خواهد شد ، و اعلا درجهء سردى حدّى است كه سيماب بر ته نشيند ، و اصلا بهجهت او ارتفاعى نباشد ، و اعلا درجهء گرمى آن است كه شيشه را بشكند و از بالاى آن فرار كند ، و در اين دو مكان سكونت را ممتنع مىدانند .
و از آن جمله : التى است كه بهجهت تشخيص فرسخ ساختهاند ، و آن را نديدهام و كيفيّت آن را بهخوبى نشنيدهام .
وضع ربا و سود
و از آن جمله : وضع ربا و سود است كه به غايت به آن مشعوفند ، و بر اهل