مدّعى را راست و موجب صدق دعوى او مىدانند ، پس گواه طلبيدن از او از چه راه هست ؟ ، و اگر نه چنين است ، پس فائدهء آن چيست ؟ .
و شنيدهام كه فائدهء قسم دادن مدّعى و گواهان آن است كه : اگر كذب دعوى و كذب شهادت معلوم شد ايشان را به سزا مىرسانند ، و اين نقل گويا صحيح نباشد ، چه از اين مرحله در حدود بنگالا كه مدّتى بودم اثرى نديدم و نشنيدم ، شايد در كلكتّه ، يا مكان ديگر اين معنى را به وقوع آرند .
دويّم : آنكه اين جماعت راه حدس را در باب مرافعات مسدود كردهاند ، هركه باشد « 1 » نالش هرچه باشد مىتواند كرد .
پس اگر شخصى اراذل را با مرد عزيز با حرمتى از اشراف و نجيب زادگان عداوت باشد و بخواهد « 2 » كه او را خوار و ذليل و بدنام كند ، خرج آن هشت آنه است ، بهجهت خريد كاغذ ستامت « 3 » ، پس عرضى نوشته داخل كند و بر صدق دعوى قسم خورد ، همانوقت بدون تأمّل و تدبّر در احوال طرفين حكم بر گرفتارى و قيد نمودن آن مرد محترم مىشود ، و تا به آخر دعوى آن فقير ؛ خراب و ذليل و بدنام شده است ، اعم از آنكه من بعد به گواه جعلى و رفاقت مردمان مفترى ثابت كند يا نكند .
و شايد كه مسامحهء ايشان در اين باب بهجهت ذليل كردن اعزّه و جرى نمودن اراذل است ، و الّا مىبايست كه مقرّر كنند كه هرگاه از اين قبيل نالش
هامش
( 1 ) بر هركه باشد : « الف » .
( 2 ) و خواهد : « الف » .
( 3 ) ستامت - استامپ : عبارت است از كاغذ رسمى كه در دادگاهها به كار مىبرند ، و قيمت آن مانند اسكناس بر آن چاپ شده است . ( جامع اللغات اردو : 26 ) .