در اين كشور اشاره مىشود كه مطالعهكنندگان را انتظارى نماند .
فصل 5 : كيفيّت حكومت كمپنى در كشور هند
بدانكه ! دار الحكومت و مقرّ رياست كمپنى در كشور هند كلكتّه است ، و آن از بنادر بنگالا است ، و بيان احوال آن گذشت ، و « گورنر جنرال لارد بهادر » كه به معنى امير الامراء و ناظم ممالك كمپنى است ، با اصحاب « كونسل » « 1 » و اهل عقد و حلّ در آن بندر سكونت دارند « 2 » ، و بناى ايشان در نظام امور اين ملك نيز به شورى است ، و امورات را به شور و مشورت كونسليان - كه خود را خيرخواه خلايق مىدانند - به انجام مىرسانند .
و مجلس عمدة الرعايا ، و كارداران از طرف پادشاه را در اين كشور موقوف داشتهاند ، و در امور خراجيّه و ملكيّه - آنچه را كه از كتب و دفاتر و السن كارداران اين مملكت دريافت كردهاند - تمام را با جرح و تعديل مناسب در دفاتر خود مسطور نموده بهعمل مىآورند ، و لكن اگر احدى اظهار تظلّم كند و به اثبات رساند كه كردهء حكام سابق بالنسبه به من ظلم است ، اغلب آن است كه قبول مىكنند ، و تخفيف مىدهند .
و تمام قلمرو خود را منقسم نمودهاند ، و اضلاع چند مقرّر كردهاند ، و اسامى دهات و مزارع هر ضلعى را با مداخل آن ضبط كردهاند ، و در هرچند دهكده كه نزديك يكديگراند شخصى را مقرّر كردهاند كه هرگاه امرى
هامش
( 1 ) و اصحاب : « الف ، ب » .
( 2 ) دارد : « الف » .