و اگر نبود مىتوانستند كه او را منصوب نكنند و ديگرى را منصوب كنند ، و نوّاب سعادت على خان آنقدر دور نبود ، و غنيمى « 1 » حاضر نبود كه از خوف او جلدى كرده باشند ، و بر فرض آنكه صلاح در تعجيل بود چند نفر ديگر از اولاد حقيقى شجاع الدوله مثل ميرزا جنگلى و ديگران حاضر و مستدعى مسند بودند ، به ايشان چرا ندادند ، و بر فرض تقدير كه وزير على خان پسر آصف الدوله نبود ، و يا آنكه بود و لكن صلاح را در عزلش ديدند چرا خود نكردند و ديگران را دخيل كردند كه بالمرّه دولت و رياست و حكومت ضعيف و حقير شود و نصف ملك را بر باد داده باشند ؟
گورنر دو هزار كس زياده همراه نداشت ، و تمام امور را به استظهار ايشان به عمل مىآورد ، و اگر ايشان عزم اين معنى نمىكردند او را مجال دم زدن نبود ، زيراكه زياده از پنجاه هزار كس از پياده و سوار و هفتصد ضرب توپ حاضر و مهيّا بود ، و همه در نصب اوّل و عزل ثانى اطاعت جنابعاليه مىكردند .
پس اگر به سرداران مىفرمود كه : ما وزير على خان را به جهت حركات و سكنات ناشايستهء او معزول مىكنيم و ديگرى را منصوب مىكنيم ، همه اطاعت مىكردند ، چنان كه دو دفعه عازم محاربه با گورنر شدند ، و به حكم جنابعاليه موقوف داشتند .
و حق آن است كه : در اين مراحل « 2 » چندان قصور جناب عاليه نبود ، بلكه حسن رضا خان و تفضّل حسين خان و جمعى ديگر از نمك بحرامان از
هامش
( 1 ) غنيم : دشمن .
( 2 ) امور : « ب » .