اين حال حديث من عشق است نزد سنيان . و اما نزد شيعيان ، پس از طريق ايشان روايت نشده است مطلقاً ، بلكه خلاف آن روايت شده چنان كه گذشت كه از حضرت پرسيدند از عشق ، حضرت فرمود : « قلوب خلت عن محبة اللَّه فابتلاه اللَّه بمحبة الغير » « 1 » ، يعنى : دلهاى عاشقان دلهائى است كه از محبت خدا خالى شده ، پس حق تعالى آنها را به محبت غير خود مبتلا فرموده است . حتى آخوند ملّا صدرا در مجلّد چهارم « اسفار » چنان كه گذشت با وجود تجويز عشق مجازى ، و كمال تحسين وترغيبش از براى عشقبازى با أمردان استدلال به حديث من عشق ننموده ، و آن را به عنوان حديث نقل نفرموده ، بلكه از آن به عنوان : وقيل من عشق فكتم فمات مات شهيدا تعبير فرموده ، يعنى بعضى گفتهاند كه من عشق فعف تا آخر « 2 » . و همچنين احاديث مذكورهء دالّهء بر جسميت خدا ورؤيت او به ديدهها وخنديدن او به نواجذها ، و در احسن صورت و در صورت بىريش خوش مو و امثال آن ؛ همه از طريق سنيان وصوفيان است نه شيعيان ومؤمنان ، و بر تقدير صحت آنها تأويل وحملش برمجاز وتشبيه واستعاره لازم است . وحديث : « خلق آدم على صورته » نظر به اقربيت مرجع ضمير ؛ معنيش آن است كه آفريد آدم را بر صورت آدم ، يعنى بر صورتى كه لايق او بود از تناسب اعضاء ، واستقامت قامت ، وحسن صورت ، واستجماع انواع حكمت ،
هامش
( 1 ) امالى شيخ صدوق : 531 حديث 3 ، علل الشرائع : 140 حديث 1 ، بحارالانوار : 70 / 158 حديث 1 ( با اندكى اختلاف )
( 2 ) اسفار ملا صدرا : 7 / 174