همان است كه مضمونش مشهور و معمول به باشد ميان فقهاء اخيار ، خصوصاً قدماء ابرار كه وسايطاند ميان ما و ائمه اطهار كه متكفّلون ايتام ايشانند ، و اين كه هر حديثى را كه اصحاب ما خصوصاً قدما از مضمون آن اعراض فرموده باشند پس آن حديث مردود و غير مقبول است ، و در غايت ضعف وفضاحت ، هرچند كه به حسب ظاهر نسبت به سند در غايتِ قوّت باشد ، و به حسب دلالت در نهايت ظهور وصراحت ، پس بايد آنها را حمل نمود بر آنكه دروغ وموضوعند بر ائمهء هدى يا مأوّل ومحمولند بر تجويز وتشبيه ، يا بر تقيّه وإتقاء . بنابر اين اخبار مذكوره بعد از تسليم اسناد آنها محمولند بر تقيه واتقاء ، يا بر مجاز واستعاره ، مانند آيات مذكوره و ساير آيات دالّهء بر جسميت وجبريت خدا ، وعدم عصمت وثبوت غلط وخطا از پيغمبران وائمهء هدى ، چنان كه تنبيه شد قبل از اين بر بسيارى از آنها ، به علاوهء آنكه تأويلى كه از براى آيهء سورهء بقره وانعام نمودهاند در قوطىِ هيچ عطّارى به هم نمىرسد ، و هيچ گاوى وخرى او را قبول نمىنمايند . ومعتمد از تفسير ومعانى آيات همان است كه به طريقى صحيح از معصوم عليه السلام رسيده باشد ، يا معتبرين ومشهورين از مفسرين به آن تفسير كرده باشند ، ومعارضى از ادلّهء قطعيهء عقليه يا نقليه نداشته باشد ، واكثر اخبار موضوعهء مذكوره دروغ و از موضوعات ومجعولات صوفيان است ، وآثار وضع وكذب بر آنها ظاهر و نمايان است . و از آن جمله حديث « من عشق » را جمعى از اعيان تصريح نمودهاند به كذب و وضع آن ، پس شيخ الاسلام ابو عبداللَّه محمّد بن ابى بكر شامى در
خيراتيه در ابطال صوفيه ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( كرمانشاهي )
ص٤٠٠