رسول خدا صلى الله عليه و آله كه فرمود : معلمان پسران شما بدان شمايند « 1 » . و روايت شده از حفص بن سليمان كه گفت : شنيدم كه مهدى را كه مىگفت كه اقرار كرد نزد من مردى از زنادقه كه چهارصد حديث دروغ وضع كرده است « 2 » . وشيخ زين الدين شهيد ثانى رحمه الله در « شرح درايه » به اين مضمون فرموده است كه : حديث موضوع بدترين اقسام حديث ضعيف است ، و حلال نيست روايت كردن آن از براى عالم به حالش مگر با بيان حالش ، و شناخته مىشود وضع حديث به اقرار واضعش ، پس حكم مىشود به وضع آن به حسب ظاهر نه واقعاً ، به اعتبار احتمال كذبش در اقرار ، والكذوب قد يصدق ، يعنى دروغگو گاهى راست مىگويد ، و به ركاكت الفاظش ونحو آن ، و به اطلاع بر غلط و وضع آن بدون تعمد . چنان كه واقع شده است از براى ثابت بن موسى زاهد در حديث « من كثرت صلاته بالليل حسن وجهه بالنهار » « 3 » ، هركه نمازش در شب بسيار شود رويش روز نيكو گردد ، پس نقل شده است كه روزى شخصى در ميان جمعى حديث مىگفته كه شخص نيكو رويى داخل مىشود من كثرت صلاته بالليل حسن وجهه بالنهار ، پس ثابت بن موسى توهم كرد كه اين حديث است ، پس روايت كرد . وواضعون حديث چند صنفاند ، از آن جمله كسانىاند كه مقصودشان
هامش
( 1 ) لآلى المصنوعه : 2 / 270
( 2 ) شرح درايه شهيد ثانى : 160 ( با اندكى اختلاف )
( 3 ) سنن ابن ماجه : 1 / 422 حديث 1333 ، لآلى المصنوعه : 2 / 32