خواهد بود و چون هر دو ( حيا و عقل ) در كنار هم قرار گيرند ، ايمان نيز پديد مىآيد .
4 . تفكّر
از ديگر آثار عقل ، انديشيدن است ، چنان كه امام موسى بن جعفر عليهما السلام مىفرمايد :
إنّ لكلّ شىء دليلًا و دليل العقل التفكّر و دليل التفكّر الصمت ؛ « 1 »
براى هر چيز ، نشانهاى است و نشانهء عقل و خرد ، انديشيدن است و نشانهء انديشيدن ، خاموشى است .
پر واضح كه ادراك امور ، توسّط قوّهء عقل صورت مىگيرد و براى ادراك كلّيات و امور ماوراى حسّى ، لازم است ابتدا با ادراك ، جزئيات مقدّماتى را در كنار هم قرار داد و سپس در سكوت و آرامش ، دربارهء آنها انديشيد ، تا بتوان به ادراك حقايق رسيد . هر چه اين تفكّر ، عميقتر و دقيقتر و همراه با روشنى باطن باشد ، قطعاً علم به آن حقايق نيز به نحو كاملترى حاصل مىشود .
5 . زُهد
زهد در دنيا و بىاعتنايى به دنيا و زخارف آن و ميل و رغبت به آخرت و زندگى اخروى نيز در اثر بهرهمندى از عقل ، در دل و جان انسان پديد مىآيد . ريشهء اين دورى از دنيا و زهد ، علم به اين حقيقت است كه دنيا و لذّتهاى آن ، امورى بيهوده و فناپذيرند و در مقابل توجّه به عقبى ، به علّت علم و آگاهى داشتن به جاودانى آخرت و بقاى آن است . قرآن كريم ، زهد را به عالمان نسبت داده و آنها را به اهل علم - كه نهايت مدح و ثناست - ، توصيف فرموده :
« وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلَّا الصَّابِرُونَ » ؛
« 2 »
هامش
( 1 ) . همان ، ح 12 .
( 2 ) . سورهء قصص ، آيهء 80 .