« اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى » ؛
« 1 »
عدالت پيشه كنيد كه عدالت ، به تقوا نزديكتر است .
پس عدالت را بايد وسيلهاى براى حصول تقوا شمرد . از امام صادق عليه السلام روايت است كه فرمود :
از خدا پروا كنيد و عدالت بورزيد كه شما از مردمى كه عدالت نمىورزند ، عيب مىگيريد . « 2 »
امّا مراد از عدالت در اين گونه آيات و روايات ، رعايت انصاف و حق و حقوق افراد و زيادهروى نكردن و كوتاهى نكردن در همهء امور و اعمال است كه حاصل نمىشود مگر به واسطهء تعقّل و درك صحيح و منطقى داشتن از مسائل و حقايق .
2 . علم
يكى ديگر از ثمرات عقل ، علم است . امام موسى كاظم عليه السلام خطاب به هشام مىفرمايد :
لانجاة إلّابالطاعة و الطاعة بالعلم و العلم بالتعلّم ، والتعلّم بالعقل يعتقد ، و لا علم إلّا من عالم ربّانى ، معرفة العلم بالعقل ؛ « 3 »
نجاتى جز به فرمانبردارى نيست و فرمانبردارى ، به سبب علم است و علم ، با آموزش به دست مىآيد و آموزش ، به عقل وابسته است و علم ، جز از دانشمندان الهى به دست نمىآيد و شناختن علم ، با عقل است .
ملّاصدرا دربارهء سخن امام عليه السلام اين گونه نظر مىدهد :
روح عبادت و طاعت ، علم است و چون در ما حصول علم ، پديدهاى نو و حادث است ، جز به واسطهء آموزش ميسّر نمىشود و آموزش حقيقى ، نياز به عقل بالقوهء منفعل ( اثر پذير ) از جانب شاگرد و عقلى فعّال و بالفعل از جانب معلّم دارد و اين معلّم يا بايد خداوند باشد - اگر آموختن از او بدون واسطه
هامش
( 1 ) . سورهء مائده ، آيهء 8 .
( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ح 1951 .
( 3 ) . همان ، ح 12 .