دارد .
پس دستهء اوّل از افراد بشر ، كسانىاند كه اگر كسى بعضى از سخنش را گويد ، تمام را مىفهمند ، و دستهء دوم ، كسانىاند كه اگر كسى سخنى گويد و تمام را بيان دارد ، معنا را فهميده و طبق گفتهات جواب مىدهند و يا عين سخنت را بازگو مىكنند ، و دستهء سوم ، كسانىاند كه اگر تمام سخن را هم بشنوند ، نه سخن و نه معناى آن را نمىفهمند و مىگويند : سخنت را دوباره بگو تا دربارهء معنايش فكر كنيم . پس دستهء اوّل ، كسانىاند كه به سوى نعمتها و خيرات شتاب دارند و دوم ، كسانىاند كه معتدلاند و دستهء سوم ، به واسطهء تاريكى جوهرشانْ ستمگر به خويشاند . و خداوند ، داناى به كار نيك است . « 1 »
عقل عملى و عقل نظرى
در بحثهاى گذشته ، اشاره كرديم كه اين دو قسم عقل ، دو قوّه از قواى نفس ناطقه هستند و در مقولهء معرفت نفس ، مورد بررسى قرار مىگيرند و اين كه هر يك از اين دو ، داراى مراتب و درجاتى هستند . توضيحات بيشتر ، در بخش معناى اصطلاحاتى عقل در فلسفه ، ذكر شده است . امّا تقسيمبندى عقل به اعتبار درجات تكاملى ، عبارتاند از :
عقل كامل
عقلى است كه از كمال لازم خويش برخوردار شده باشد و آن عقلِ قدسى پيامبرِ هر قوم و هر امّتى است كه به تنهايى ، بيشتر از عقل همهء افراد امّتشان است . از ميان پيامبران ، عقل قدسى پيامبر صلى الله عليه و آله كاملتر از عقل همهء پيامبران است و در عالم خلقت ،
هامش
( 1 ) . شرح اصول الكافى ، ص 586 - 587 .