مدرسه صدر وارد شده و صداى قيل و قال اهل علم به گوشش رسيد .
از آن قيل و قال حالى در او پديدار گشته ، و از علمى كه چند ماهى بود درصدد او بود ( موسيقى ) صرفنظر كرده ، و طالب تحصيل علوم عصرى خود شده ، از همه جا صرفنظر كرده ، وارد در همان مدرسه شده ، و از بزرگى شروع به فارسى خواندن مىنمايد . در اندك زمانى فارسى را تكميل نموده و به كتب ابتدايى و مقدّماتى عربى پرداخته ، باز همّت خود را در اوج سعادت به پرواز درآورده ، به تدريج شروع در كتب نهايى عربيّت از صرف و نحو و معانى و منطق و كلام نموده ، از اين مرحله نيز به همّت عالى خود گذشته ، وارد در مرحله فقه و اصول شده ، پس از تكميل مراحل سطوح به درس خارج استدلالى و اجتهادى پرداخته .
در ابتداى ورود در مراحل تدريجى اجتهاد به درس مرحوم حاجى شيخ محمّد باقر نجفى و مرحوم آميرزا حسن نجفى و ساير از فقهاى وقت ، و بعداً مدّت كمى در خدمت آقا ميرزا محمّد هاشم چهارسوقى رفته ، تا آن كه در علم فقه و اصول به درجه اجتهاد نائل آمد . و بعداً شوق تحصيل حكمت الهى او را به سوى حلقه ارباب حكمت كشانيده ، در اندك زمانى در تدريس « شرح منظومه » فيلسوف سبزوارى و « شرح اشارات » خواجه و « اسفار » مولى صدراى شيرازى تخصّصى پيدا كرده ، و درضمن به مطالعه كتب عرفانى قدرى متوجّه گرديد . و در مقام رياضت و مجاهدت و تصفيه اخلاق برآمده ، و به تكميل مراتب مكارم اخلاق از اوتاد عصر بهشمار رفت ، و در جمله علماى عاملين ، و حكماى متألهين ، و عرفاى شامخين و كاملين درآمد ، كه چه بسيارى از مقام قدسش بس رشك بردند ، كه تركزاده بيابانى بدون محرّكى خارجى خود را از كجا به كجا درآورد ! از كوهستان جهل و بيابان وحشيّت و خارستان اخلاق رذيله ، به وادى ايمن دانش و در گلستان كمالات انسانيّت و رياض اخلاق آدميّت درآمد . در صورتى كه جز همّت خود و قوّه مغناطيس عشق محرّك ديگرى او را نبود ، بلكه هزاران زنجيرهاى موانع نفس را كه بر پاى رفتار اين راه بود به مجاهدات پاره نموده ، و
فيض نجف ( فارسى ) — صفحة 210
مساهمون: الشيخ رحيم القاسمي
ص٢١٠