مرحوم شيخ انصارى ( قدّس سره ) شرط هشتم از شروط صحت شرط را « التزام در متن عقد » مىداند و شروطى كه قبل از عقد مورد توافق و تبانى قرار گرفته را بنابر نظر مشهور لازم الوفاء نمىدانند . « 1 » بلكه به « رياض » نسبت دادهاند كه بر اين مطلب از بعضى بزرگان نقل اجماع كرده است . « 2 »
جواب :
اين اجماع با مخالفت بزرگانى همچون شيخ طوسى ، قاضى ابن برّاج و علامهى حلّى مواجه است . خود مرحوم شيخ انصارى در آخر بحث خيار مجلس به اين نكته اذعان مىكنند كه از شيخ طوسى و قاضى ابن براج نقل شده كه قائل به مُؤثِّر بودن شرط متقدم بر عقد هستند . « 3 » و سپس كلام مرحوم شيخ طوسى را نقل مىكنند كه : « اگر قبل از عقد شرط كردند كه بعد از عقد بين آن دو خيار ثابت نباشد ، شرط صحيح است و عقد به نفس ايجاب و قبول لازم مىشود » . « 4 »
و سپس دليل اين مطلب را چنين بيان مىكنند كه : « دليل ما اين است كه مانعى از اين شرط وجود ندارد و اصل جواز آن است و عموم اخبار در جواز شرط ، شامل اين موضع هم مىشود » . « 5 »
هامش
( 1 ) . « الشرط الثامن ان يلتزم به فى متن العقد ، فلوتواطيا عليه قبله لم يكف ذلك فى التزام المشروط به على المشهور ، بل لم يعلم فى خلاف » . مرتضى انصارى ، منبع پيشين ، ج 6 ، ص 55 - 56 .
( 2 ) . « الظاهر من كلمات الاكثر عدم لزوم الشرط الغير المذكور فى متن العقد ، و عدم اجراء احكام الشرط عليه ، و ان وقع العقد مبنّياً عليه ، بل فى الرياض عن بعض الاجلّه حكاية الاجماع على عدم لزوم الوفاء بما يشترط لا فى العقد » منبع پيشين ، ص 56 - 55 .
( 3 ) . « و عن الشيخ و القاضى تأثير الشرط المتقدم » .
( 4 ) . شيخ طوسى ، الخلاف ، 3 : 21 ، المسألة 28 من كتاب البيوع .
( 5 ) . همان .