[ وضعيت اجتماعى شهر بغداد ]
القصه ، بغداد شهرى است عظيم و آباد و منازل و عمارات خوب دارد . اهالى آن تمام عياش و صاحب مكنت و زنان و جوانان آن خوش چهره و رخت زيبا و غريب نوازند .
و اطراف بغداد شط بزرگى است معروف به دجله « 1 » كه به طرف درياى بصره عبور مىكند كه گودى آن شط معلوم نيست و جسرهائى كه در خاك عربستان ساختهاند ، تمام آنها از چوب است كه پايههاى جسر را به شكل كشتى كوچك در روى آب گذاشته اند و زنجير و چوب هاى ديگر در روى آن قرار داده اند كه در روى آب قرار گرفته و اهالى عبور و مرور مىنمايد . هر وقت آب شط زياد مىشود جسر بالاتر مى آيد و هر وقت كم مىشود پائين مىرود و همه رقم مرغان آبى و ماهىهاى بزرگ در اين آب هست .
شهر بغداد ، به اندازه جمعيت خود وسعت ندارد و چون بلده مذكور ، با اطراف خود داراى يك كرور نفوس است و كوچههاى آن خيلى تنگ و قدرى كثيف ديده شده ، لشگر نظامى هم در اين شهر زياد است كه صبح و شام به مشق حاضر مىشوند و نشان صاحب منصبان اين دولت شكل ماه است كه در گردن خود مىاندازند و در روى آن ماه شكل ستاره نيز نقش شده و لباس و تفنگ دولتى عثمانى خيلى خوب است . الحاصل ، حكايات بغداد زياد است كه شرح آن لازم نيست بنويسم .
كاظمين ، بلدهاى است كوچك و داراى بيست هزار نفوس كه بيشتر آنان اهالى ايران و مجاور آن بلد هستند . اشياء و حبوبات در اين بلد گرانتر از شهر بغداد است ، چون در جلوى راه زوار اتفاق افتاده ، اهالى هر چه دلشان بخواهد مىفروشند .
[ سرما و يخبندان در محموديه ]
هامش
( 1 ) . دِجله رودى است كه از دامنههاى جنوبى رشتهكوه توروس در شرق تركيه سرچشمه مىگيرد پس از ورود به كشور عراق از ميان شهرهاى بزرگى چون بغداد و موصل عبور كرده به فرات و سرانجام هر دو به كارون مىپيوندد كه اروندرود را تشكيل ميدهند و در پايان به خليج فارس سرازير مىشوند . اين رود با 1900 كيلومتر طول ، سى و هشتمين رود جهان از اين حيث مىباشد . و يكى پديا ، دانشنامه آزاد .