ما غريق لجّه و كشتى و كشتيبان تويى * اى دل دريا دلان غرق دل درياى تو
( خشكنابى ، 62 : 1379 )
4 - 1 - 4 - 1 - 7 غم و اندوه
حادثه عاشورا يك حادثه شور انگيز و در عين حال دردناك از حضور عاشوراييانى است كه مظهر بزرگى ، پاكى و قداست هستند . لازمه چنين واقعه و افرادى ، تجلّى عواطف مختلف بشرى در آثارى است كه به انعكاس موضوع پرداخته اند . اگر چه سيد حيدر حلّى ، شاعرى حماسى و تاريخى است ؛ اما بُعد دردناك و سوزناك عاشورا ، موجب شده در بعضى از قصايد او كه در باره عاشورا و طفّ و شهادت اباعبدالله است ، غم و اشك و حسرت ، عاطفه غالب بر شعر او باشد . در شعر سيد حيدر اين حزن و اندوه در دو قالب اندوه كائنات و اندوه و غم درونى شاعر مطرح شده است :
4 - 1 - 4 - 1 - 7 - 1 اندوه كاينات
سخن گفتن از غم موجودات عالم در مصيبت حسين بن على ( ع ) ، پديدهاى است فراگير ، كه تقريباً تمام شعراى عاشورا سرا بدان پرداختهاند . در كتب روايى از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه « چون امام حسين به شهادت رسيد آسمانهاى هفتگانه و هر آنچه در آنهاست و آنچه ميان زمين و آسمان است ، و تمام جنبندگان در بهشت و دوزخ و هر چه ديده مىشود و ديده نمىشود ، بر آن حضرت گريستند » . ( ابن قولويه ، 1356 ق : 86 )
سيد حيدر نيز به عنوان " شاعر الحسين ( ع ) " از اندوه و ندبه و گريهى كائنات و ملائك و آسمانيان گفته است . شاعر در ابيات زير همه افلاكيان را عزادار كشته شدن حسين مىبيند كه در آسمان نوحه و فغان سر دادهاند . در اين ابيات گوش مشرق و مغرب از شنيدن خبر قتل حسين بن على ، كر شده ، و شدت فاجعه به قدرى است كه سايهى ترس و وحشت سراسر گيتى را فرا گرفته است . شاعر در اين ابيات به زيبايى از صنعت غلو بهره جسته تا در ترسيم عظمت امام حسين ( ع ) موفقتر عمل كند . همچنين در بيت سوم ، با بهره گيرى از آرايهى تشخيص خورشيد آسمان دين را عزادار و نوحه كنان مىبيند :