تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « قُلْ » را به دو وجه « قُلْ » و « قَال » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، سياق آيات را قرينه اى بر تقويت هر دو وجه قرائى مىدانند . قرائت مشهور هماهنگ با سياق آيه بعد و قرائت غير مشهور هماهنگ با سياق آيه قبل است . با توجه به پيوستگى آيات و سياق معنوى كه بر آيات سايه افكنده است ، به نظر مىرسد ، قرائت مشهور با سياق هماهنگ تر است ؛ زيرا در سه آيه
« قُلْ إِنَّما أَدْعُوا رَبِّي وَ لا أُشْرِكُ بِهِ أَحَداً »
( جن : 20 ) و
« قُلْ إِنِّي لا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا رَشَداً »
( جن : 21 ) و
« قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً »
( جن : 22 ) پيامبر در صدد بيان موقعيت خود نسبت به خداوند متعال و مردم هستند و چون در دو آيه بعد پيامبر موقعيت خود را با فعل امر « قُلْ » بيان نموده اند ؛ قرائت مشهور « قُلْ » با سياق آيات تناسب بيشترى دارد .
2 - 2 - 1 - 2 . وجه مضارع و امر
در دو آيه از قرآن كريم فعل به دو وجه امر و مضارع قرائت شده است و منابع احتجاج قرائت به نقش سياق در اختيار يك وجه از قرائت اشاره كرده اند .
1 .
( أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ وَ هِيَ خاوِيَةٌ عَلى عُرُوشِها قالَ أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ كَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عامٍ فَانْظُرْ إِلى طَعامِكَ وَ شَرابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَ انْظُرْ إِلى حِمارِكَ وَ لِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظامِ كَيْفَ نُنْشِزُها ثُمَّ نَكْسُوها لَحْماً فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ )
( بقره : 259 )
« يا چون آن كس كه به شهرى كه بامهايش يكسر فرو ريخته بود ، عبور كرد [ و با خود مى ] گفت : « چگونه خداوند ، [ اهلِ ] اين [ ويرانكده ] را پس از مرگشان زنده مىكند ؟ » . پس خداوند ، او را [ به مدت ] صد سال ميراند . آن گاه او را برانگيخت ، [ و به او ] گفت : « چقدر درنگ كردى ؟ » گفت : « يك روز يا پارهاى از روز را درنگ كردم . » گفت : « [ نه ] بلكه صد سال درنگ كردى ، به