بررسى سير تاريخى قرائت آيه در تفسير فريقين نشان مىدهد پس از طبرى هيچ گونه تحليل نو و جديدى از قرائت صحيح و يا بررسى خاصى كه وجه امتياز بر تفاسير ماقبل باشد ، مشاهده نمىشود . و موضوع هماهنگى سياق با قرائت غير مشهور ، در تفسيرها به صورت جزئى و با همان رويكرد توجه به لفظ مطرح شده است ؛ در حالى كه دقت در جمله و جهت صدور جملات نشان مىدهد ، اين آيه شريفه در ادامه آيه قبل است كه گفتگوى خداوند با حضرت ابراهيم عليه السلام شروع مىشود . خداوند متعال به حضرت ابراهيم خبر مىدهد كه تو را امام قرار داديم . حضرت مىپرسد : آيا اين مقام به ذريه من هم مىرسد ؟ در آيه بعد خداوند متعال ادامه مىدهد و مىفرمايد : ما خانه كعبه را محل اجتماع و جايگاه امن قرار داديم ؛ با تكيه بر گفتگوها در آيه قبل مىتوان نتيجه گرفت پس از اين كلام الهى ، حضرت ابراهيم دومين درخواست خود را مطرح نموده باشد
« وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى »
اين مسأله را جمله بعد تأييد مىنمايد كه پس از موافقت خداوند با مصلى قرار گرفتن مقام ابراهيم ، از حضرت خواسته است تا آن را پاك گرداند . اين موضوع با آيه بعد نيز كه حضرت ابراهيم براى اين مكان دست به دعا بر مىدارد و درخواستهايى را با خداوند مطرح مىنمايد سازگار است .
با توجه به آن چه منابع احتجاج قراءات مطرح نموده اند نتيجه و ثمره اين اختلاف قرائت آن است كه مقام ابراهيم پيوسته به عنوان مصلى ، براى يكتاپرستان و پيروان حضرت ابراهيم بوده است ( قرائت به فتح و جمله خبرى ) شريعت اسلام هم اين مسأله را تأييد و تشريع مىنمايد و آن را يكى از اعمال عبادى حج قرار مىدهد ( قرائت به كسر و جمله انشايى در قالب امر ) .
2 .
( أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقى فِي السَّماءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا )
( اسراء : 93 )
« يا براى تو خانهاى از طلا [ كارى ] باشد ، يا به آسمان بالا روى ، و به بالا رفتن تو [ هم ] اطمينان نخواهيم داشت ، تا بر ما كتابى نازل كنى كه آن را بخوانيم . » بگو : « پاك است پروردگار من ، آيا [ من ] جز بشرى فرستاده هست » .
فعل « قُلْ » به دو وجه « قُلْ » و « قال » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « قُلْ » فعل امر است ( دانى ، 1930 م ، ص 141 ) . قرائت مشهور ، امر به رسول خدا ( ص ) است . جمله
« سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا »
پاسخ به در خواستهاى