3 - 1 - 2 - 8 . دستيابى به مراد آيه
گاهى از متن نكته اى برداشت مىشود كه با بافت كلى قرآن و حقايق آن در تعارض است ولى در متن نشانههاى زبانى وجود دارد كه مراد نبودن آن را روشن مىكند و گاهى بافت غير زبانى راهگشاست .
در آيه
( فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ * الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ * الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ * وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ )
( ماعون : 4 - 7 ) از ظاهر آيه اين پرسش به وجود مىآيد كه چگونه تهديد و ترساندن براى نمازگزاران است ؟ بافت زبانى آن ، قرينه اى است كه نشان مىدهد مراد همه نمازگزاران نيستند و آن لفظ « ساهُون » است . حال مراد از سهو نماز چيست ؟ حسن بصرى بر نشانه زبانى حرف « عَن » تأكيد داشته و معتقد است « عَن صَلاتِهِم » دلالت بر از دست رفتن وقت نماز مىكند ( خطابى ، 1378 ق ، ص 32 - 33 ) .
نشانه زبانى ديگر براى « المصلين » عبارت
« الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ »
است كه به طور مطلق و عام و بدون مفعول و يا متعلق آمده است . از اين رو ، صبغه تمام كارها و سخنان آنان رياكارى است و گفتار
« يَمْنَعُونَ الْماعُونَ »
نشانه زبانى ديگرى است مبنى بر رياكارى افراد . اين جملات وصفى دلالت دارد كه مراد از « المصَلِّين » همه نمازگزاران نيستند ( پرچم و شاملى ، 1391 ش ، ص 100 ) .
3 - 1 - 2 - 9 تعيين مصداق كلمه
اگر كلمه يا مفهومى داراى مصداقهاى گوناگون باشد ، سياق آيات مىتواند قرينه خوبى براى تعيين مصداق واقعى باشد . مثلا در آياتى از سوره معارج مانند :
( إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً ( 19 ) إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً ( 20 ) وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً ( 21 ) إِلَّا الْمُصَلِّينَ ( 22 ) الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ ( 23 ) وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ ( 24 ) لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ ( 25 ) وَ الَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ ( 26 )
( معارج : 26 - 19 ) .