2 .
( أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَ هُمْ يَلْعَبُونَ )
( اعراف : 98 )
« و آيا ساكنان شهرها ايمن شدهاند از اينكه عذاب ما نيمروز - در حالى كه به بازى سرگرمند - به ايشان در رسد » .
حرف واو در ابتداى آيه به دو وجه « أَوَ أَمِنَ » و « أوْ أمِنَ » قرائت شده است :
الف ) قرائت مشهور آيه « أَوَ أَمِنَ » به فتح واو است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 287 ) . در اين وجه از قرائت « واو » حرف عاطفه است كه همزه استفهام بر آن وارد شده است . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور آيه را هماهنگ با سياق آيات مىدانند و مىگويند : « وقرأ الباقون « أوأمن » بفتح الواو وجعلوا واو عطف دخلت عليها ألف الاستفهام وهو المختار لأنه مثل قوله قبلها أفأمن أهل القرى » ( ابن زنجله ، 1402 ، ص 287 ؛ مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 468 ) ؛ وجود حرف استفهام و عطف در آيه قبل
« أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَ هُمْ نائِمُونَ »
( اعراف : 97 ) و آيه بعد
« أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ »
( اعراف : 99 ) ، دلالت دارد كه حمل وسط كلام به ماقبل و مابعد براى مشاركت و مطابقت در اتفاق لفظ با داخل شدن همزه استفهام بر واو عاطفه نيكوست .
علاوه بر اين در دو آيه
« أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى »
و
« أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرى »
، فاعل به صورت اسم ظاهر « أَهْلُ الْقُرَى » ذكر شده ، در حالى كه مىتوانست در آيه دوم به جاى اسم ظاهر ، ضمير قرار گيرد : « أَوأَمِنُواْ » . وجود اسم ظاهر در آيه دوم به جاى ضمير ، دلالت دارد « أَهْلُ الْقُرَى » در آيه دوم ، جمعيتى غير از « أَهْلُ الْقُرَى » در آيه اول است ، بنابراين سياق كلام استفهام از هر دو گروه است . پس قرائت مشهور كه به وجه استفهام است ، با سياق تناسب بيشترى دارد .
ب ) نافع ، ابن كثير و ابن عامر حرف واو را باسكون خوانده اند « أوْ أمِنَ » ( سالم محيسن ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 144 ) . در قرائت « أوْ أمِنَ » ، واو و همزه ماقبل ، حرف ربط « أَو » به معناى « يا » است . حرف « أَو » به دو وجه است : يكى اين كه با حرف « أَو » يكى از دو طرف « أَو » اختيار مىشود مانند « زيدٌ أو عَمروٌ جاءنى » . نوع ديگر « أَو » براى اضراب از ماقبل است مانند : « أنا أقوم » و در ادامه بگويى « أو أقعد » در اين سخن از قيام اضراب شده و قعود اثبات شده است و معناى جمله « لا بل أقعد » است . حرف « أَو » بنا بر قرائت نافع اضراب از كلام ماقبل است ؛ گويا مى