فرمايد : « أأمنوا هذه الضروب عن عقوباتهم » ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 4 ، ص 184 ) . ابن انبارى معتقد است حرف « أَو » در آيه براى بيان يكى از دو امر است و معنا آيه اين گونه است : « أو كان الأمر من أحد هذين الشيئين من اتيان العذاب ليلًا أو ضحى » ( ابن انبارى ، 1400 ق ، ج 1 ، ص 541 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واو در « أَوَ أَمِنَ » را به فتح واو و سكون واو خوانده اند . طرفداران قرائت به فتح واو ، هماهنگى با سياق آيات را قرينه اى بر تقويت قرائت خود مىدانند .
4 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در حروف شرط
شرط يا تعليق ، يعنى جملهاى را بر جمله ديگر معلق و مشروط كردن ، و اين كار به وسيله ابزارهايى صورت مىگيرد كه به آنها ادوات شرط مىگويند . در واقع اين حروف دلالت كننده بر تعليق يك جمله بر جمله ديگر هستند . و عبارت است از : إن ، لو ، اذا ، لمّا و مانند آن . حروف شرط به دو قسم حروف شرط جازم و غير جازم تقسسيم مىشوند .
1 .
( وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ )
( مدثر : 33 )
« و سوگند به شامگاه چون پشت كند » .
فعل « إِذْ أَدْبَرَ » به دو وجه « إِذْ » « أَدْبَرَ » و « إِذْا » « دَبَرَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « إِذْ » « أَدْبَرَ » است ( ابوعلى مالكى ، 1419 ق ، ص 816 ) . مستند قرائت مشهور سخن پيامبر ( ص ) است كه فرمودند : « إذا أقبل الليل منها هنا وأدبر النهار منها هنا فقد أفطر الصائم » ( ابن زنجله ، 1404 ق ، ص 733 ) .
ب . كسايى ، ابن كثير ، ابن عامر ، ابوعمرو و شعبه « إِذْا » « دَبَرَ » خوانده اند ( سبط الخياط ، 2006 م ، ص 128 ) . « أَدْبَرَ » و « دَبَرَ » هر دو به يك معنا هستند ( سجستانى ، 1979 م ، ص 204 ) . ابوعبيد قرائت « إِذْا » « دَبَرَ » را اختيار مىكند تا هماهنگ با آيه
« وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ »
( مدثر : 34 ) باشد ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 734 ) . بنابراين سياق آيات مؤيد قرائت « إِذْا » « دَبَرَ » است . ابوحيان هر چند هر دو قرائت را به يك معنا مىداند ؛ اما قرائت « إِذْا دَبَرَ » را متناسب با « إِذَا أَسْفَرَ » در آيه بعد مىداند ( ابوحيان اندلسى ، 1420 ق ، ج 10 ، ص 336 ) . طبرى هر دو قرائت را به يك معنا دانسته است ( طبرى ، 1412 ق ، ج 29 ، ص 102 ) . قرطبى به اسلوب قرآن اشاره كرده