قرائت « لِّلْعَالَمِينَ » به فتح لام دوم معتقدند اين نشانه در حقيقت براى تمامى جهانيان و انسانها است تا از اين راه به خدا شناسى برسند ، اگر چه از آن غفلت ورزند ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 282 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « لِّلْعَالِمِينَ » را به دو وجه « لِّلْعَالِمِينَ » و « لِّلْعَالَمِينَ » قرائت كرده اند . هر چند منابع احتجاج قراءات سخنى از نقش سياق در اختيار يكى از وجوه قرائى به ميان نياورده اند ؛ اما به نظر مىرسد سياق آيات مؤيد قرائت عاصم به روايت حفص است . توضيح آن كه از آيه 20 تا 25 با عبارت
« وَ مِنْ آياتِهِ »
شروع مىشود و هر شش آيه در مقام برشمردن آيات الهى است كه در سه آيه از آن در پايان مىفرمايد :
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ »
( روم : 21 ) و
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ »
( روم : 23 ) و
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
( روم : 24 ) . واژههاى « يَتَفَكَّرُونَ » ، « يَسْمَعُونَ » و « يَعْقِلُونَ » با « الْعَالِمِينَ » جمع عالِم تناسب و هماهنگى بيشترى دارد ؛ زيرا ويژگى علماء ، تفكر و انديشه و شنيدن است .
16 .
( أَ إِذا كُنَّا عِظاماً نَخِرَةً )
( نازعات : 11 )
« آيا وقتى ما استخوانريزههاى پوسيده شديم [ زندگى را از سر مىگيريم ] » ؟
واژه « نَّخِرَةً » به دو وجه « نَّخِرَةً » و « نَاخِرَة » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « نَّخِرَةً » بر وزن « فَعِلَة » است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 620 ) . « نَّخِرَةً » صفت مشبهه به معناى پوسيده شدن و متلاشى گشتن است .
ب . حمزه ، كسايى و شعبه « نَاخِرَة » بر وزن « فاعِلَة » خوانده اند ( اهوازى ، 2002 م ، ص 373 ) . « نَاخِرَة » به معناى « باليه » يعنى پوسيده شدن است . مستند قراء در قرائت « نَاخِرَة » هماهنگى با پايان آيات است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 361 ) . از آيه 6 تا 14
« يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ - تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ - قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ واجِفَةٌ - أَبْصارُها خاشِعَةٌ - يَقُولُونَ أَ إِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ - أَ إِذا كُنَّا عِظاماً نَخِرَةً - قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ - فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ - فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ »
( نازعات : 6 - 14 ) پايان آيات با كلمه اى بر وزن « فاعلة » ختم مىشود و اگر در آيه 11 « نَاخِرَة » خوانده شود آيات از لحاظ واژه پايانى در يك سياق واحدى قرار مىگيرند . زجاج نيز به