تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 383

مساهمون:

ص٣٨٣
آيه قبل خداوند متعال مىفرمايد :
« وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبالِ وَ نادى نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ فِي مَعْزِلٍ يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرِينَ »
( يونس : 42 ) ؛ در اين آيه خداوند متعال مىفرمايد : « تَجْرِى » و نفرموده « تُجرَى » ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 340 ) . پس قرائت « مَجْرَاهَا » با واژه « تَجْرِى » در آيه بعد متناسب است . طبرى نيز به دليل هماهنگى قرائت مشهور با سياق آيات ، اين وجه از قرائت را اختيار نموده است : « والقراءة التى نختارها فى ذلك قراءة من قرأ : بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها بفتح الميم وَمُرْساها بضم الميم ، بمعنى : بسم الله حين تجرى وحين ترسى . وإنما اخترت الفتح فى ميم « مجراها » لقرب ذلك من قوله : وَهِى تَجْرِى بِهِمْ فِى مَوْجٍ كَالْجِبالِ و لم يقل : تجرى بهم . و من قرأ : « بسم الله مجراها » كان الصواب على قراءته أن يقرأ : وهى تجرى بهم . وفى إجماعهم على قراءة « تجرى » بفتح التاء دليل واضع على أن الوجه فى « مجراها » فتح الميم » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 12 ، ص 27 ) . ب . ابن عامر ، ابوعمرو ، نافع و ابن كثير و شعبه « مُجْرَاهَا » به ضم ميم خوانده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 333 ) . فعل « مُجْرَاهَا » به ضم ميم ، مصدر ميمى از باب افعال و به معناى اجراء و سوق دادن و به پيش راندن كشتى است . طرفداران اين وجه از قرائت سياق كلمات را مستند قرائت خود دانسته اند و چون قراء بدون اختلاف « مُرْسَاهَا » را به ضم ميم قرائت كرده اند ، فعل « مُجْرَاهَا » را نيز به ضم ميم خوانده اند ( اخفش ، 1423 ق ، ج 2 ، ص 577 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 340 ) . تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « مَجْرَاهَا » را به دو وجه « مَجْرَاهَا » و « مُجْرَاهَا » قرائت كرده اند . مستند قرائت « مَجْرَاهَا » سياق آيات و مستند قرائت « مُجْرَاهَا » سياق كلمات است ؛ زيرا « مُرْسَاهَا » به ضم ميم قرائت شده است . 5 .
( فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي وَ كُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ )
( مؤمنون : 110 ) « و شما آنان [ مؤمنان ] را به ريشخند گرفتيد ، تا [ با اين كار ] ياد مرا از خاطرتان بردند و شما بر آنان مىخنديديد » .