تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « جَاءنَا » به دو وجه « جَاءنَا » و « جَاءانَا » قرائت شده است . منابع احتجاج قراءات در توجيه هر دو وجه قرائى به سياق جملات و آيات استناد مىكنند .
نتيجه
اختلاف قرائت در افعال بيشترين نوع اختلاف قراءات را به خود اختصاص داده است . در فصل اختلاف قرائت در افعال 224 فعل مورد بررسى و تحليل قرار گرفته است . نتايج حاصل به شرح زير است :
1 . يكى از انواع اختلاف قرائت در فعل ، اختلاف در زمان فعل است . برخى از افعال به دو وجه ماضى و امر ، مضارع و امر ، و ماضى و مضارع قرائت شده اند . در هفت آيه سياق مىتواند مرجح يكى از زمانها باشد . منابع احتجاج قراءات در سه مورد سياق را مؤيد قرائت مشهور ، در دو مورد مؤيد هر دو وجه و در دو مورد مؤيد قرائت غير مشهور مىدانند .
2 . برخى از افعال به وزنهاى مختلفى قرائت شده اند . از اين نمونه مىتوان به 37 مورد اشاره نمود . در پانزده مورد فعل به دو وجه « فعل » و « افعل » و در ده مورد بر وزن « فعل » و « افعال » و در پنج مورد بر وزن « افعال و تفعيل » و در پنج آيه بر وزن « فعل و فاعل » قرائت شده است . در سه آيه نيز اختلاف بر وزنهاى « فاعل ، تفعيل » ، « افتعال و افعال » و « تفاعل ، انفعال » ديده مىشود . تحليل و بررسى آيات نشان مىدهد در 23 مورد قرائت مشهور و در 11 مورد قرائت غير مشهور و در سه مورد هر دو وجه قرائى هماهنگ با سياق است .
3 . در پنج فعل اختلاف قرائت در ريشه فعل وجود دارد كه در دو مورد قرائت مشهور و در دو مورد قرائت غير مشهور و در يك مورد هر دو وجه قرائى هماهنگ با سياق دانسته شده است .
4 . در چهار آيه از قرآن كريم فعل به دو وجه اعرابى قرائت شده و در سه مورد قرائت مشهور و در يك مورد قرائت غير مشهور و در يك آيه هم هر دو وجه قرائى هماهنگ با سياق است .
5 . در سى و نه مورد فعل به دو وجه مجهول و معلوم قرائت شده است . در بيست و دو مورد قرائت مشهور و در هشت مورد قرائت غير مشهور و در نه مورد هر دو وجه قرائى هماهنگ با سياق دانسته شده است .
6 . از ديگر اختلاف قرائت در افعال اختلاف در وجه خطاب ، تكلم و غيبت است . بيشترين نوع از اختلاف قرائتهاى قرآن كريم مربوط به اختلاف در وجه خطاب و غائب است . در هشتاد و
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص٣٥٣