تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 268

مساهمون:

ص٢٦٨
الف . قرائت مشهور آيه « لِتُؤْمِنُوا » و « تُعَزِّرُوهُ » و « تُوَقِّرُوهُ » و « تُسَبِّحُوهُ » به وجه خطاب است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 603 ) . طرفداران قرائت مشهور مىگويند : خداوند متعال پس از خطاب قرار دادن پيامبر در آيه
« إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً »
( فتح : 8 ) ، مؤمنان را مورد خطاب قرار مىدهد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 280 ) . البته اگر در قرائت مشهور فعل « قُل » را در تقدير بگيريم ، با سياق كلام هماهنگى بيشترى خواهد داشت : « قل لهم لتؤمنوا . . » ( نحاس ، 1421 ق ، ج 4 ، ص 131 ) . ب . ابن كثير و ابوعمرو « لِيُؤْمِنُوا » و « يُعَزِّرُوهُ » و « يُوَقِّرُوهُ » و « يُسَبِّحُوهُ » با ياء قرائت كرده اند ( اهوازى ، 2002 م ، ص 334 - 335 ) . قرائت با ياء خبر از مؤمنان است يعنى « ما تو را فرستاديم تا انسان‌ها به خدا و تو ايمان آورند » سياق آيات اين سوره مؤيد قرائت با ياء است . در آيات قبل
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً »
( فتح : 4 ) سخن از مؤمنان است . در آيه بعد
« إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً »
( فتح : 10 ) نيز سخن از مؤمنان به وجه غائب است ؛ بنابراين قرائت به وجه غائب با ذكر مؤمنان در آيات قبل و بعد هماهنگ است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 671 ) . همچنين در آيه قبل خداوند متعال مىفرمايد :
« إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً »
( فتح : 8 ) و در آيه مورد بحث علت ارسال را بيان مىفرمايد :
« لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا »
پس صحيح نيست گفته شود : « إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ لِتُؤْمِنُوا » بلكه قرائت با ياء آيات را در يك نظم و سياق واحدى قرار خواهد داد . علامه طباطبايى نيز اين وجه قرائى را هماهنگ با سياق دانسته و مىنويسد : « در قرائت ابن كثير و ابو عمرو با « ياء » كه علامت غيبت است قرائت شده ، و قرائت اين دو با سياق مناسب‌تر است ( طباطبايى ، 1417 ق ، ج 18 ، ص 274 ) . تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء افعال « لِتُؤْمِنُوا » و « تُعَزِّرُوهُ » و « تُوَقِّرُوهُ » و « تُسَبِّحُوهُ » را به دو وجه خطاب و غائب قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات و برخى از تفاسير مستند هر دو وجه قرائى را سياق آيات مىدانند . به نظر مىرسد قرائت با ياء آن گونه كه علامه مىفرمايند هماهنگ با سياق آيات است .
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 268 | زهرا قاسم نژاد / نصر الله شاملى / محمد رضا ستوده نيا