عبارت
« وَ إِنْ يَكُنْ مَيْتَةً »
به چهار وجه « وَإِن يَكُن مَّيْتَةً » ، « إن يَكن ميتَةٌ » ، « إن تَكُن مَيتَةُ » ، و « إن تَكُن مَيتَةً » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه
« وَ إِنْ يَكُنْ مَيْتَةً »
به تذكير فعل و نصب « مَّيْتَةً » است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 205 ) . بنا بر قرائت مشهور ، « يَكن » فعل ناقصه و « مَّيْتَةً » خبر آن و منصوب است . علت تذكير فعل اسم آن است و آن ضميرى است كه به « ما » بر مىگردد و « ما » لفظا مذكر است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 455 ) . ابوعمرو علت تذكير فعل « يَكُن » را « فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاء » مىداند ؛ زيرا گفته شده است « فِيه » ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 275 ) .
ب . ابن كثير « إن يَكن ميتَةٌ » به تذكير فعل و رفع « مَيتَةُ » قرائت كرده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 265 ) . در اين وجه چون واژه « مَيتَةُ » مونث غير حقيقى است ، فعل به صورت مذكر قرائت شده است و علت رفع واژه « مَيتَةُ » تامه بودن « يَكن » است كه تنها نياز به فاعل دارد و « مَيتَةُ » مرفوع و فاعل است ( ابوعلى فارسى ، 1428 ق ، ج 2 ، ص 551 ) .
ج . ابن عامر « إن تَكُن مَيتَةُ » به تأنيث فعل و رفع « مَيتَةُ » خوانده است ( شاطبى ، 1409 ، ص 101 ) . در قرائت ابن عامر نيز فعل « تَكُن » تامه است ؛ بنابراين « مَيتَةُ » مرفوع و فاعل آن است . علت تانيث فعل « تَكُن » واژه « مَيتَةُ » است كه لفظا مؤنث است ( ابن عطيه ، 1422 ق ، ج 2 ، ص 352 ) .
د . شعبه « إن تَكُن مَيتَةً » به تانيث فعل و نصب « مَّيْتَةً » قرائت كرده است ( دانى ، 1930 م ، ص 107 ) . علت نصب واژه « مَّيْتَةً » فعل « تَكُن » است كه ناقصه و نياز به اسم و خبر دارد و « مَّيْتَةً » خبر و منصوب است و اسم آن ضميرى است كه به « مَا » بر مىگردد . علت تأنيث فعل ، واژه « ما » است كه در معنا مؤنث است ؛ زيرا به معناى « مَيتَة » است ( ابن جوزى ، 1422 ق ، ج 3 ، ص 91 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت « وَإِن يَكُن مَّيْتَةً » اختلاف كرده و به چهار وجه « وَإِن يَكُن مَّيْتَةً » و « إن يَكن ميتَةٌ » ، « إن تَكُن مَيتَةُ » ، « إن تَكُن مَيتَةً » قرائت كرده اند . علت اختلاف قرائت به فعل « تَكُن » و واژه « مَيتَة » باز مىگردد كه برخى فعل « تَكُن » را تامه و برخى ناقصه دانسته اند . همچنين برخى « مَيتَة » را مذكر و عده اى مؤنث در نظر گرفته اند . به نظر مىرسد ، سياق كلمات مؤيد قرائت مشهور است ؛ زيرا در ادامه بيان شده است « فَهُمْ فِيهِ