قرائت « تَعْقِلُونَ » با تاء هماهنگ با سياق جملات خواهد بود ( قمحاوى ، 1427 ق ، ص 157 ) . قرطبى قرائت مشهور را به علت هماهنگى با سياق جملات اختيار مىكند ( قرطبى ، 1364 ش ، ج 14 ، ص 303 ) .
ب . ابوعمرو « يَعْقِلُونَ » با ياء خوانده است ( دانى ، 2005 م ، ص 663 ) . قرائت با ياء هماهنگ با سياق آيات است . آيات
« وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ »
( قصص : 57 ) و
« فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ »
( قصص : 58 ) و
« وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ »
( قصص : 59 ) به وجه غائب بيان شده اند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 175 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَعْقِلُونَ » را به دو وجه « تَعْقِلُونَ » و « يَعْقِلُونَ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، سياق جملات را مرجح قرائت مشهور و سياق آيات را مؤيد قرائت ابوعمرو مىدانند .
39 .
( وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَ فَلا يَعْقِلُونَ )
( يس : 68 )
« و هر كه را عمر دراز دهيم ، او را در خلقت دچار افْت مىكنيم آيا نمىانديشند » .
فعل « يَعْقِلُونَ » به دو وجه « يَعْقِلُونَ » و « تَعْقِلُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَعْقِلُونَ » با ياء است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 543 ) . قرائت با ياء خطاب به كفار است . طرفداران قرائت با ياء سياق آيات را مؤيد قرائت « يَعْقِلُونَ » دانسته اند ؛ زيرا در آيات قبل
« وَ لَوْ نَشاءُ لَمَسَخْناهُمْ عَلى مَكانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطاعُوا مُضِيًّا وَ لا يَرْجِعُونَ »
( يس : 67 ) و
« وَ لَوْ نَشاءُ لَطَمَسْنا عَلى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّراطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ »
( يس : 66 ) آنها را با ضمير غائب « هم » مورد خطاب قرار داده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 603 ) . همچنين قرائت با ياء هماهنگ با رؤس سه آيات قبل است كه به وجه غائب
« يَكْسِبُونَ »
( يس : 65 ) و
« يُبْصِرُونَ »
( يس : 66 ) و
« يَرْجِعُونَ »
( يس : 67 ) خوانده شده است .
طبرى نيز به سياق آيات توجه داشته و قرائت مشهور را برتر دانسته و مىنويسد : « وقراءة ذلك بالياء أشبه به ظاهر التنزيل ، لأنه احتجاج من الله على المشركين الذين قال فيهم وَلَوْ نَشاءُ