1 . قرائت « تَجْعَلُونَهُ » ، « تُبْدُونَهَا » ، « تُخْفُونَ » با تاء خطاب التفات از غيبت به خطاب است ؛ زيرا صدر آيه به لفظ غيبت است « وَمَا قَدَرُواْ اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَىء » والتفات از غيبت به خطاب سرزنش و توبيخ مخاطبين مىباشد ( سالم محيسن ، 1998 م ، ج 2 ، ص 114 ) .
2 . قرائت با تاء خطاب ، هماهنگ با جملات قبل و بعد است ؛ زيرا در جمله قبل آمده است : « قُلْ مَنْ أَنزَلَ الْكِتَابَ الَّذِى جَاء بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِّلنَّاسِ » و جمله بعد « وَعُلِّمْتُم مَّا لَمْ تَعْلَمُواْ أَنتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ » ( ازهرى ، 1414 ق ، ص 161 ؛ ابوعلى فارسى ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 509 ) .
ب . ابن كثير و ابوعمرو « يَجْعَلُونَهُ » ، « يُبْدُونَهَا » ، « يُخْفُونَ » با ياء غيبت قرائت كرده اند ( حافظ علمى و سيد لاشين ، 1428 ق ، ص 249 ) . قرائت با ياء خبر از يهود به وجه غائب است . اين وجه از قرائت هماهنگ با ابتداى آيه است كه به لفظ غيبت است : « وَمَا قَدَرُواْ اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَىء » ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 355 ) . طبرى نيز اين وجه از قرائت را هماهنگ با سياق دانسته و مىنويسد : « والأصوب من القراءة فى قوله : يجعلونه قراطيس يبدونها ويخفون كثيرا أن يكون بالياء لا بالتاء ، على معنى أن اليهود يجعلونه قراطيس يبدونها ويخفون كثيرا ، ويكون الخطاب بقوله : قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ لمشركى قريش » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 7 ، ص 178 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : افعال « تَجْعَلُونَهُ » ، « تُبْدُونَهَا » ، « تُخْفُونَ » به دو وجه خطاب و غيبت قرائت شده است . به نظر مىرسد بر خلاف نظر طبرى ، قرائت مشهور هماهنگ با سياق جملات است . اگر چهار جمله
« إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ »
و
« قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ »
و
« تَجْعَلُونَهُ قَراطِيسَ تُبْدُونَها وَ تُخْفُونَ كَثِيراً »
و
« وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُكُمْ »
را بررسى نماييم مشخص مىشود كه قرائت مشهور هماهنگ با سياق جملات است . بنا بر اين آيه ، عده اى عظمت خداوند را درك نكرده به همين علت مىگويند : « مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَىء » ، اين عده به سياق جمله بعد مشركين عرب نمىتوانند باشند بلكه اين عده يهود هستند ؛ زيرا در جمله بعد خداى تعالى در جواب از اشكال مزبور كتاب موسى ( ع ) را به رخ آنان مىكشد ، و معلوم است كه ايشان جز يهوديها نيستند ، براى اينكه مشركين عرب كتاب موسى ( ع ) را كتابى آسمانى نمىدانستند تا خداوند به آن استناد جسته