البته به غير از طبرى و زمخشرى باقى مفسران بر آنند كه حواريون مؤمن به خداوند بوده و هرگز در قدرت الهى شك نداشته اند و هر يك از مفسران سعى كرده اند به نوعى جمله « هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ » را توجيه نمايند . ابوحيان مىگويد : جايز نيست كه احدى تصور كند حواريون در قدرت الهى شك داشته اند و اين جمله مانند اين است كه انسان به دوستش مىگويد : « تو مىتوانى با من بيايى و در حالى كه مىداند او قادر به آمدن است . ولى مراد از اين سوال اين است كه آيا براى تو آسان است يا ممكن است با من بيايى » ( ابوحيان اندلسى ، 1420 ق ، ج 4 ، ص 53 ) . در واقع « هَلْ يَسْتَطِيعُ » به معناى « هَل يَفعَل » است ( ابن المنير ، 1987 م ، ج 1 ، ص 692 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت « يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ » اختلاف نموده و به دو وجه « يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ » و « تَستَطِيعُ رَبَّك » قرائت كرده اند . طرفداران هر دو وجه به سياق استناد مىنمايند .
به نظر مىرسد قرائت « يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ » با ياء ، هماهنگ با سياق جملات و آيات است ؛ زيرا سخن حضرت عيسى عليه السلام در جمله پايانى آيه
« قالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ »
دلالت بر توبيخ حواريون دارد و قرائت با ياء به دليل شك در قدرت خداوند مستلزم توبيخ است . همچنين با توجه به آن چه طبرى بيان مىكند سياق آيه قبل نيز هماهنگ با قرائت با ياء است زيرا خداوند از آنها مىخواهد توبه نموده و به خدا و رسولش ايمان آورند .
بررسى روايت
در برخى از تفاسير نقل شده است ، امام صادق عليه السّلام « تَستَطِيعُ رَبَّك » قرائت كرده اند يعنى آيا مىتوانى از پروردگارت تقاضا كنى ( طبرسى ، 1377 ش ، ج 1 ، ص 361 ) .
از امام باقر ( ع ) روايت شده است كه يعنى « هل تستطيع ان تدعو ربك . . . » ( طبرسى ، 1372 ش ، ج 3 ، ص 406 ) . ممكن است روايت در صدد تفسير آيه باشد نه بيان قرائت آيه .
35 .
( وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ )
( انعام : 32 )
« و زندگى دنيا جز بازى و سرگرمى نيست ، و قطعاً سراى بازپسين براى كسانى كه پرهيزگارى مىكنند بهتر است . آيا نمىانديشيد » ؟