صورت است : « ولّ وجهك يا محمد نحو مسجدالحرام ، و ما الله بغافل عما يعمل من يخالفك من اليهود فى القبله » . مستند قرائت ابوعمرو آيه
« الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ »
( بقره : 146 ) است كه به وجه غائب از يهود خبر مىدهد ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 117 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَعْمَلُون » را به دو وجه غائب و مخاطب قرائت كرده اند . طرفداران قرائت فعل « تَعْمَلُون » با تاء ، سياق آيات و جملات را دليل اختيار قرائت خود مىدانند و ابوعمرو نيز در اختيار قرائت « يعْمَلُون » به سياق آيات قبل استناد مىكند . با توجه به اين كه آيه 146 دو آيه از آيه مورد بحث فاصله دارد و آيات قبل و بعد و جملات متصل به آن به وجه خطاب است ، استناد ابوعمرو به سياق آيات ضعيف است .
5 .
( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ إِذا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَ ما قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ )
( آل عمران : 156 )
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، همچون كسانى نباشيد كه كفر ورزيدند و به برادرانشان - هنگامى كه به سفر رفته [ و در سفر مردند ] و يا جهادگر شدند [ و كشته شدند ] ، گفتند : « اگر نزد ما [ مانده ] بودند ، نمىمردند و كشته نمىشدند . » [ شما چنين سخنانى مگوييد ] تا خدا آن را در دلهايشان حسرتى قرار دهد . و خدا [ ست كه ] زنده مىكند و مىميراند ، و خدا [ ست كه ] به آنچه مىكنيد بيناست » .
فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَعْمَلُونَ » با تاء است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 217 ) . بنا بر اين قرائت ، سخن خداوند با مؤمنان است : اى مؤمنان آن چه انجام مىدهيد ، خداوند به آن آگاه است . طرفداران اين وجه از قرائت هماهنگى با سياق جمله
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا »
را علت اختيار قرائت خود مىدانند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 361 ) .
ب . ابن كثير ، حمزه و كسايى « يَعْمَلُونَ » با ياء قرائت كرده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 91 ) . قرائت با ياء خبر از كفار به وجه غائب است . طرفداران اين وجه قرائى به جملات قبل « كَالَّذِينَ كَفَرُواْ » و