3 .
( قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ )
( بقره : 144 )
« ما [ به هر سو ] گردانيدنِ رويت در آسمان را نيك مىبينيم . پس [ باش تا ] تو را به قبلهاى كه بدان خشنود شوى برگردانيم پس روى خود را به سوى مسجد الحرام كن و هر جا بوديد ، روى خود را به سوى آن بگردانيد . در حقيقت ، اهل كتاب نيك مىدانند كه اين [ تغيير قبله ] از جانب پروردگارشان [ بجا و ] درست است و خدا از آنچه مىكنند غافل نيست » .
فعل « يَعْمَلُونَ » به دو وجه « يَعْمَلُونَ » و « تَعْمَلُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَعْمَلُونَ » به صيغه غائب است ( سالم محيسن ، 1408 ق ، ج 1 ، ص 201 ) . در اين قرائت ، خبر از اهل كتاب است . گويا مىفرمايد : « و ما الله بغافل عمَّا يعمل الذين اوتوا الكتاب فى أمر القبلة » .
طرفداران قرائت مشهور ، هماهنگى با سياق كلام را علت اختيار قرائت « يَعْمَلُونَ » با ياء مىدانند . مكى بن ابى طالب به علت هماهنگى قرائت با سياق كلام قرائت مشهور را اختيار مىكند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 268 ) .
ب . قرائت حمزه ، كسايى و ابن عامر « تَعْمَلُونَ » با تاء است ( دمياطى ، 1407 ق ، ص 150 ) . در اين وجه از قرائت خطاب پايان آيه به مؤمنان است ، گويا مىفرمايد : « يا ايها الذين آمنوا ما الله بغافل عما تعملون » . طرفداران قرائت « تَعْمَلُونَ » با صيغه خطاب به جمله ابتداى آيه
« حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ »
استناد مىنمايند كه به لفظ خطاب بيان شده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 116 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « يَعْمَلُونَ » اختلاف كرده و آن را به دو وجه خطاب و غائب تلاوت نموده اند . در توضيح هماهنگى قرائت مشهور با سياق بايد گفت : قرائت « يَعْمَلُونَ » با سياق جمله قبل كه به لفظ غيبت بيان شده است
« وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ »
هماهنگ است . همچنين با سياق آيه بعد
« وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ